Oorlogsdreiging voert druk voor Irak-resolutie op

De onderhandelingen voor een nieuwe VN-resolutie over Irak bereiken dezer dagen een hoogtepunt. Na de euforie van vorige week in VN-kring is de dreiging van een oorlog allerminst verdwenen.

De diplomatieke proloog van wat mogelijk een volgende oorlog tegen Saddam Hussein wordt, bereikt de komende dagen een hoogtepunt in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties: dan willen de Verenigde Staten en Groot-Brittannië een resolutie indienen, die een ,,geloofwaardige dreiging'' bevat als Irak niet akkoord gaat met nieuwe, agressievere wapeninspecties.

Of die resolutie die mogelijk deadlines en sancties zal inhouden, wordt aangenomen, is niet zeker. Volgens Britse diplomaten wordt het een harde resolutie. Saddam Hussein liet dit weekeinde al weten dat hij geen nieuwe resolutie zal accepteren.

De inzet betreft meer dan alleen de toekomst van Irak. Niets minder dan de toekomst van de VN zelf staat op het spel. Als de VN niet zullen dreigen met harde actie tegen Irak, zullen de VS naar eigen middelen grijpen om Saddam Hussein aan te pakken. Dit betekent niet alleen een Amerikaanse Alleingang in Irak, maar ook een in elk geval tijdelijk Amerikaans afkeren van de VN, breder dan al is gebeurd op een terrein als milieu.

Een vanzelfsprekende meerderheid voor een dreiging met geweld tegen Irak ontbreekt nu in de Veiligheidsraad. Met de Britten aan boord bij de Amerikanen en de Chinezen als vrijwel zekere onthouders van stemming, richt de aandacht zich op de twee andere permanente leden met veto, Rusland en Frankrijk. Afgelopen vrijdag verhoogde president Bush de druk op Rusland, in een telefoongesprek met de Russische president Poetin en in een ontmoeting met de Russische ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie, Igor en Sergej Ivanov. Rusland heeft ook wat wensen: het land heeft nog zo'n acht miljard dollar van Irak tegoed en wil zelf de vrije hand hebben om in Georgië Tsjetsjeense `terroristen' aan te pakken.

De uitkomst was diffuus: de VS, die Saddam het liefst willen verwijderen, reageerden bemoedigd over mogelijke Russische steun voor actie tegen Irak. Het Kremlin daarentegen liet weten vast te houden aan terugkeer van de VN-wapeninspecteurs naar Irak, waar de VS niet meer in geloven. Het is vaker voorgekomen dat zulke Russische verklaringen ,,voor binnenlandse consumptie'' waren, terwijl Russische leiders achter de schermen meegaander waren jegens westerse gesprekspartners. Amerikaanse regeringsfunctionarissen zeiden nu na afloop dat Rusland niet meer het probleem zal zijn en zich op zijn minst zal onthouden van stemming.

In dat geval is de Franse stem beslissend. Het laatste Franse standpunt was dat een nieuwe VN-resolutie nuttig maar niet noodzakelijk is. Het is de vraag of Frankrijk met een veto de rol van spelbreker jegens de VS wil vervullen.

De Britten lobbieden vrijdag al bij de tien niet-permanente leden van de Veiligheidsraad. Voor het aannemen van elke resolutie is de goedkeuring van ten minste negen van de vijftien leden nodig, inclusief de vijf permanente leden. Volgens Britse diplomaten zouden alle tien leden hebben gezegd dat een nieuwe resolutie nodig is. Maar of een land als Syrië, dat van de Amerikaanse terreurlijst af wil, instemt, hangt af van de tekst van de resolutie en mogelijke tegenprestaties.

Al deze onderhandelingen hebben deze week plaats tegen een achtergrond van Iraakse weigerachtigheid. Irak stemde vorige week onder Amerikaanse militaire dreiging en diplomatieke druk van de VN in met een terugkeer van de wapeninspecteurs. De Iraakse concessie per brief bevatte in de laatste alinea evenwel een cruciaal voorbehoud: op de ,,soevereiniteit, territoriale integriteit en politieke onafhankelijkheid'' van Irak mogen geen inbreuken worden gepleegd. Lees: agressieve inspecties zoals de VS willen, zal Bagdad niet accepteren. Dat heeft Saddam dit weekeinde nog een keer bevestigd met zijn mededeling dat hij geen nieuwe resolutie zal aanvaarden.

Daarmee lijkt de euforie die vorige week na Iraks aankondiging heerste in de naaste kring van VN-chef Kofi Annan teruggebracht tot aardse proporties. Secretaris-generaal Annan holde vorige week als het ware met de mede door zijn toedoen tot stand gebrachte brief van Irak naar de media, vóórdat hij de Veiligheidsraad informeerde. Daarmee verwaarloosde hij in Amerikaanse ogen de secretaris-rol van zijn functie. Annan presenteerde de tijding uit Bagdad, tot woede van de VS, op eigen gezag als een grote doorbraak, alsof een oorlog was voorkomen. Daarmee zette hij de VS klem, zo leek het.

Inmiddels liggen de kaarten weer anders, nu de VS blijven aansturen op een nieuwe resolutie en Saddam blijft dwarsliggen. Een oorlog blijft daarmee allerminst uitgesloten. Sterker, het Witte Huis verhoogde de druk dit weekeinde door voor het eerst te beamen dat er een oorlogsplan op het bureau van de president ligt.