Hollands glorie aan lager wal

Rabobank en verzekeraar Aegon zijn twee succesverhalen met typisch Nederlandse kenmerken. Opeens waait de wind uit de verkeerde hoek.

Twee van de meest karakteristieke en succesvolle Nederlandse ondernemingsvormen lijken opeens gedateerd.

Afgelopen week verlaagde de kleinste van de drie grote Amerikaanse financiële arbiters, bureau Fitch, zijn rapportcijfer voor de Rabobank, een coöperatieve vereniging waar de bijna 1 miljoen leden zelf medegarant staan voor de schulden van de bank. De Rabobank was de laatste particuliere bank ter wereld met de topcijfers van de drie scheidsrechters Fitch, Moody's en Standard & Poor's. Fitch kritiseert onder meer Rabo's coöperatieve structuur, die groei door overnames in de weg zit.

Slachtoffer twee is de Vereniging Aegon, de grootste aandeelhouder van de gelijknamige verzekeraar. De overheersende rol van de Vereniging is voorbij. Zij heeft om haar miljardenschuld te saneren twee derde van haar gewone Aegon-aandelen verkocht. Haar zeggenschap in Aegon is gekrompen van 52 tot 33 procent van het aandelenkapitaal en zal, als de voortekenen niet bedriegen, nog verder afnemen. De Vereniging bezit nog 12 procent van de gewone aandelen plus aandelen met vast dividend.

Aegon werd na de fusie van beursfonds Ennia en Ago, een coöperatieve vereniging, in 1983 een internationaal succesvole verzekeraar, waarin de ultieme macht echter in handen bleef van 21 notabelen: de Vereniging Aegon.

De Vereniging is een fenomeen zonder weerga. Niemand is eigenaar van haar miljarden, 21 leden zijn de baas. De doelstelling is algemeen: het belang van Aegon dienen. In het achthoofdige bestuur zitten twee bestuurders en twee commissarissen van Aegon. Om een voormalige Amerikaanse minister te parafraseren: wat goed was voor de Vereniging, was goed voor Aegon en andersom.

Bij Aegons expansie met Amerikaanse miljardenovernames was de Vereniging financier op de achtergrond, een tactiek die alle aandeelhouders ten goede kwam. De Vereniging werkte voor Aegon als een vermogensversneller. Zoals particulieren geld lenen om aandelen te kopen en makkelijk extra vermogen op te bouwen, zo maakte de Vereniging 3,6 miljard euro schuld om Aegon te helpen op te stoten in de vaart der volkeren.

Door de halvering van de beurskoers dit jaar had de Vereniging echter steeds minder vermogen als zekerheid tegenover de miljardenleningen. Vorige week beet de Vereniging door de zure appel heen en is haar schuld gesaneerd. De groeiversneller werd vermogenskrimp.

Al verandert hun verhouding, het web van relaties tussen de Vereniging en Aegon blijft uniek. Aegon kreeg afgelopen week een kapitaalinjectie van de Vereniging van ruim 2 miljard euro. De provisie voor de banken (2 procent) betaalt de Vereniging. Doordat de Vereniging het kapitaal verschaft in de vorm van aandelen met een vast dividend, moet Aegon de komende jaren meer dividend betalen: 106 miljoen euro tegen nu 3 miljoen. En de Vereniging blijft een voorraadschuurtje voor het aandelenoptieplan dat Aegon aan zijn ruim 25.000 werknemers aanbiedt. Bedrijven die hun werknemers opties geven dat zijn kooprechten tegen een vaste prijs voor hun eigen aandelen lopen het risico dat zij de aandelen ook moeten leveren als de beurskoers stijgt. Aegon koopt de daarvoor benodigde voorraad aandelen niet meer zelf, maar gebruikt het bezit van de Vereniging en betaalt daarvoor een vergoeding.

Vrijwel op hetzelfde moment dat vorige week bleek dat de opbrengst van de verkoop van de Aegon-aandelen tegenviel, besloot Aegon tussentijds de rekening op te maken voor het voorraadbeheer. Aegon betaalt de Vereniging daarvoor 378 miljoen euro. Zo kreeg de Vereniging toch genoeg geld voor de schuldsanering.

ABN Amro, de gedoodverfde partner als verzekeraar Aegon ooit iets met een bank wil doen, vervult een tintelende bijrol. De bank regelt nieuwe leningen voor de Vereniging en leidt zo de schuldsanering in goede banen. De bank leidde ook de verkoop van de Aegon-aandelen van de Vereniging, goed voor een kwart van Aegons kapitaal. Als tegen de achtergrond van de verpulverde vermogenspositie van Europese verzekeraars een nieuw fusieproces op gang komt, zit de bank op de eerste rij.