`Rijk stuurt gemeente de rekening'

De bezuinigingen op Melkertbanen werken door op de salarissen van gemeentepersoneel. ,,Ambtenaren denken: wij zijn een sluitpost.''

De Haagse wethouder Bas Verkerk (VVD) van economie en personeel heeft geen goed woord over voor de bezuinigingen van het nieuwe kabinet op de ambtenarij. En als voorzitter van het College van Arbeidszaken van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) maakt hij zich er nog meer zorgen over. Wat er inhakt, zegt de werkgeversvoorzitter, zijn de Melkertbanen die verdwijnen en het feit dat gemeenten zelf verantwoordelijk worden voor de bijstand. ,,Diefstal'', vindt hij dat. Want er zullen meer mensen in de bijstand belanden, verwacht hij, door de bezuinigingen op de budgetten om werklozen weer aan het werk te helpen en door het slechte economische tij. Dus komen gemeenten niet uit met hun bijstandsbudget. En moeten ze de rest bijpassen uit het gemeentefonds. Verkerk: ,,Ik vind dat heel cynisch, het rijk schoont op door bezuinigingen op de bijstand en stuurt de rekening door naar de gemeenten. Nog afgezien van de menselijke problematiek van de mensen die in de bijstand komen, wij zijn als gemeente per saldo de klos. Dat drukt de ambtenarensalarissen. Want het moet uit de lengte of uit de breedte.''

Zou het een idee zijn om de uitvoering van de bijstand te privatiseren, om kosten te besparen? Verkerk is ,,ervoor om de ruimte op te zoeken om dingen goedkoper in de markt te organiseren''. Maar, zegt hij, ,,je moet nooit je indicatiestelling opgeven, dat blijft een publieke taak''. Het kabinet stelt dat het ambtenarenapparaat 5 procent moet afslanken, en dat de ambtenarensalarissen niet meer dan 2,5 procent mogen stijgen. Dat gaat weliswaar om rijksambtenaren, maar werkt door naar gemeentepersoneel, zegt Verkerk. ,,We hebben heel intensief gewerkt aan het opbouwen van het imago van overheidspersoneel'', zegt hij. In de kast in zijn kamer in het Haagse stadhuis herinnert een fluorescerend oranje plastic kroon aan de jongste campagne om personeel te werven voor een ,,vorstelijke baan'' bij deze gemeente, die 8.000 arbeidsplaatsen telt. ,,Met deze botte maatregelen van het kabinet wordt dat imago weer afgebroken. Ambtenaren denken hierdoor: wij zijn een sluitpost.''

Van oudsher geldt de gemeente als een stakingsgevoelige sector. Vuilnismannen, plantsoenwerkers, tramconducteurs en buschauffeurs wisten het openbare leven effectief te beïnvloeden als hun looneis niet werd ingewilligd. Daardoor stegen de lonen van gemeenteambtenaren het afgelopen decennium relatief sterk. Laaggeschoold werk wordt er dan ook beter betaald dan in het bedrijfsleven. Vorig jaar stegen de ambtenarensalarissen met 3,5 procent, maar dit jaar zit dat er niet in, verwacht Verkerk. ,,Door de bezuinigingen is er minder loonruimte.'' Voor zijn eigen gemeente is Verkerk niet zo bezorgd. Er is al flink gesaneerd op het aantal ambtenaren, het trambedrijf en de gemeentereiniging zijn op afstand gezet, dus van stakende vuilnismannen heeft hij geen last. Maar dat is niet overal het geval, weet hij. FNV-voorzitter De Waal dreigde al dat de ambtenaren massaal de straat op zouden gaan als het kabinet zou vasthouden aan een maximale loonstijging van 2,5 procent. En omdat dat doorwerkt naar de gemeenten, zijn stakingen rond de nieuwe CAO-onderhandelingen in maart volgend jaar niet denkbeeldig. Als werkgeversvoorzitter gaat Verkerk over de tweede overheidssector met een CAO voor 180.000 gemeenteambtenaren en een loonsom van 5,5 miljard euro. De totale overheidssector omvat een kleine 600.000 werknemers. Toch zijn de overheidswerkgevers niet vertegenwoordigd in de Sociaal Economische Raad, evenmin als bijvoorbeeld werkgevers in de zorg. Dat zou wel moeten, vindt Verkerk. Want afspraken tussen de sociale partners over loonmatiging hebben nu geen betrekking op overheidspersoneel. En als er in de SER besluiten vallen, zegt Verkerk, ,,dan is er onvoldoende gekeken hoe die uitpakken op overheidssectoren''.

In de Raad voor Werk en Inkomen zijn de gemeenten wel vertegenwoordigd. Die keerde zich tegen het schrappen van Melkertbanen, maar vond daarvoor geen gehoor bij het kabinet. Ook Verkerk is tegen de bezuinigingen op Melkertbanen. Er zullen toezichthouders verdwijnen stadswachten, tramconducteurs, beveiligingsbeambten. Verkerk: ,,Het kabinet schiet in eigen voet. Veiligheid en leefbaarheid worden minder. En minister Donner van Justitie mag uitleggen hoe het dan komt dat de criminaliteit weer toeneemt.''