Bevlogen les van Martin Scorsese

De grote Amerikaanse regisseur Martin Scorsese is een groot pleitbezorger voor het behoud van het cinematografisch erfgoed. Scorsese levert hieraan zelf een bijdrage door documentaires te maken waarbij zijn enthousiasme over film als kunstvorm onverbiddelijk overslaat op de kijker. Ter gelegenheid van honderd jaar cinema maakte hij de driedelige documentaire A Personal Journey with Martin Scorsese through American Movies (1995). Hierin behandelde hij typisch Amerikaanse genres als de musical, de gangsterfilm en de western.

Het autobiografische karakter van die documentaire wordt voortgezet in z'n ode aan de Italiaanse cinema, Il mio viaggio in Italia. Scorsese's grootouders kwamen als immigranten uit Sicilië naar New York en eind jaren veertig keek de jonge Marty met zijn hele familie naar Italiaanse films op televisie. Daar zag hij hoogtepunten van het neorealisme als Roberto Rossellini's Roma, città aperta (1945) en Vittorio de Sica's Ladri di biciclette (1948), maar ook historische epossen die zijn verbeelding in vuur en vlam zetten. Het vier uur durende Il mio viaggio in Italia gaat over de hoogtijdagen van het neorealisme (1945-1952). Bourgeois komedies en kostuumfilms maakten na twintig jaar fascisme plaats voor het politieke heden en interesse in het vastleggen van de alledaagse realiteit van de gewone man. Genres werden losgelaten en vertelvormen losser.

Scorsese geeft inzichtelijke analyses van de stilistische en thematische preoccupaties van regisseurs als Rossellini, De Sica, Luchino Visconti, Federico Fellini en Michelangelo Antonioni. Hij laat lange fragmenten zien en vertelt in detail de plot van de besproken films na.

Hoewel de nadruk ligt op het naoorlogse neorealisme maakt Scorsese uitstapjes. Zo laat hij boeiende scènes zien uit de historische mythen van Alessandro Blasetti en de sprankelende society komedies van Mario Camerini uit de jaren dertig, waar Vittorio de Sica in meespeelde. Zo komt de fascistische periode toch zijdelings aan bod, evenals de Commedia all'Italiana - eind jaren vijftig de opvolger van het neorealisme.

Scorsese mikt op toeschouwers die weinig tot niets weten van het neorealisme. Die krijgen de beste docent die zij zich kunnen wensen: betrokken, bevlogen en bovenal begeesterend.

Achttien van de in de documentaire behandelde films worden door het Filmmuseum vertoond. Voor oude cinefielen een feest der herkenning, voor jonge filmgekken een feest der ontdekking en voor allen de kans ze na jaren weer op het grote doek te zien.

Il mio viaggio in Italia. Martin Scorsese's reis door de Italiaanse filmgeschiedenis. T/m 30 okt. Filmmuseum, Amsterdam, Haags Filmhuis (19-29 sept), 't Hoogt, Utrecht (3 okt.); Filmhuis Arnhem (6 okt.); Lux, Nijmegen (15 okt.).