Verdeeld kabinet maakt partners samen boos

Verhoog de tekorten, roepen werkgevers en werknemers nu samen tegen het intern verdeelde kabinet. Dat is vooral lastig voor het CDA.

Procyclisch, anticyclisch? Minister Herman Heinsbroek (Economische Zaken, LPF) haalde het gisteren even door elkaar. Maar duidelijk werd wel dat hij zijn uitspraken over de `te rigide' begroting van komende prinsjesdag staande hield. Naast de al aangekondigde lastenverlichting van 500 miljoen euro, zou het niet verkeerd zijn nog een extraatje in de noodlijdende Nederlandse economie te pompen, betoogde Heinsbroek.

Anticyclisch dus, daar is Heinsbroek voorstander van. In slechte tijden zorgt de overheid voor extra investeringen die de economie weer moeten aanjagen. Heinsbroek verkocht als een welwillende dokter het adagium: geen zout in een wonde die pijn doet, maar een pleistertje erop. Een begrotingstekort van 2 à 3 procent vindt ook hij te veel, maar een paar tienden van procenten kunnen wel bij de half procent die nu is voorzien. Als signaal dat de overheid ,,niet stilzit'' – echt helpen is in een internationale economie ook volgens Heinsbroek te riskant.

Nog geen anderhalf uur later verklaarde minister Hans Hoogervorst (Financiën, VVD) in een belendend zaaltje in de Tweede Kamer precies het tegenovergestelde. Niks geen pleisters. De begroting is strak en extra geld voor lastenverlichting zit er niet in. De opmerkingen van Heinsbroek deed Hoogervorst af als `irrelevant'. ,,Ik heb de begroting ingediend. Het boek is dicht'', aldus Hoogervorst.

Maar ja, vertel dát maar eens aan sociale partners in een verschralende economie – als ze hoop kunnen koesteren ook wat anders te horen. Juist gisteren hadden Heinsbroek en Hoogervorst, in gezelschap van de CDA-bewindslieden De Geus (Sociale Zaken) en premier Balkenende, een `kenningsmakingsgesprek' met de werkgevers en werknemers. Het liep uit op een rondje prijsschieten voor werkgevers én werknemers op de verdeeldheid in het kabinet. Werkgeversvoorzitter Schraven (VNO-NCW) en vakbondsleiders De Waal (FNV) en Terpstra (CNV) spraken achter elkaar van een kabinet dat zij `tegenover elkaar' hadden zien zitten. Het kabinet moest nog ,,heel veel huiswerk maken'' (Schraven), ,,zou eens met zichzelf moeten overleggen'' (De Waal) en duidelijk maken wie erbinnen het belangrijkste zijn: ,,de rekkelijken of de preciezen'' (Terpstra).

Het enige waar alle betrokkenen het over eens waren, was de analyse, meldde Balkenende na afloop: de economische situatie is `heel ernstig'. Groei weg, investeringen en exportcijfers dalen, de werkloosheid stijgt volgend jaar met een kleine 100.000 (naar 395.000). De sociale partners schreeuwen om pleisters en extra injecties. De vakbonden pleiten al langer voor extra lastenverlichting, ten koste van een oplopend begrotingstekort. Zij vinden dat zij niet de hele prijs voor de recessie hoeven te betalen, met lagere looneisen. Tegenover bereidheid tot loonmatiging moet de toezegging van het kabinet staan niet te bezuinigen op gesubsidieerde banen en arbeidsmarktbeleid.

De werkgeversorganisaties sloten zich gisteren aan bij de wens de overheid budgetten te laten overschrijden – verhoog de tekorten, geef meer lastenverlichting, was de boodschap. VNO-NCW-voorzitter Schraven maakte duidelijk dat het fors moet zijn: een beetje is niet voldoende om de `structurele schade' aan de economie op te lossen en `uit de achterhoede' te komen wat betreft de internationale concurrentiepositie.

De argumenten van de sociale partners zijn verschillend – maar het onhandige voor het kabinet is dat zij uit naam van de slechte economie nu gezamenlijk optrekken tegen de `gevangenismuren van het financiële beleid', zoals MKB-voorzitter De Boer het noemde. Het kabinet wil de dreigende recessie namelijk beantwoorden met weinig extra investeringen, maar heeft daarvoor voornamelijk ándere redenen dan de huidige staat van de economie. Het voornaamste doel van het kabinet-Balkenende is aflossing van de staatsschuld binnen één generatie, zodat het op termijn makkelijker is om de pensioenen te betalen. Daarom wil het kabinet in 2006 uitkomen op een begrotingsoverschot, en daarom is het belangrijk dat het liefst in geen enkel jaar een tekort optreedt – een doel dat in 2003 al niet wordt gehaald.

Die strakke lijn biedt werkgevers en werknemers eigenlijk zeer weinig ruimte om met het kabinet te onderhandelen – allen maakten gisteren duidelijk slechts te komen `kennismaken' omdat zij de economische situatie `te ernstig' achten voor een boycot. IJzige verhoudingen met de sociale partners zijn vooral moeilijk voor het CDA, de partij die van oudsher gehecht is aan een prominente rol van het maatschappelijke middenveld.

Heinsbroeks pleidooien voor lastenverlichting vallen niet alleen goed bij de partners, hij is binnen het kabinet bovendien niet de enige LPF'er die de economie van nu belangrijker wil maken tegenover de pensioenen van straks. Ook econoom Bomhoff (LPF, Volksgezondheid) mag graag het belang van de aflossing van de staatsschuld relativeren.

Ondertussen laat VVD-leider Zalm, de rekenmeester van het regeerakkoord, uit de Kamer doorschemeren dat zijn partij deze keer nu eens niet de strengste was bij het opstellen van de huidige begrotingsregels – al houdt zijn partijgenoot Hoogervorst daar uit naam van het regeerakkoord moeiteloos aan vast. De VVD ziet ook niet op tegen afgebroken overleg met de sociale partners – het poldermodel is immers geen liberale liefde. De grootste druk komt zo vanzelf bij het CDA: de partij van het middenveld én de partij die het hardst hamert op snelle aflossing van de staatsschuld.