New York is van ons, dat zal altijd zo blijven

New Yorkers herdachten gisteren in alle mogelijke vormen de aanslagen van vorig jaar. Het was onmogelijk je eraan te onttrekken.

De bioscoop die gratis Manhattan draaide, Woody Allens befaamde lofzang op New York, was misschien wel de enige plek waar gisteren, een jaar na de zwartste bladzijde uit de geschiedenis van de stad, uitbundig werd gelachen. Na de openingsscenes met de beroemde skyline, inclusief de voor die tijd nog kersverse Twin Towers, en Allens stem, die zegt ,,Hoofdstuk 1. Hij aanbad New York.'' barstte de bomvolle zaal in een kort maar hevig applaus uit.

De filmvertoning maakte deel uit van een uitgebreid aanbod aan culturele, historische en spirituele evenementen waarmee gisteren de terreuraanslagen van een jaar geleden werden herdacht. Het was onmogelijk om niet op een of andere manier aan de aanslagen te worden herinnerd.

De dag begon somber, ondanks het mooie weer, dat deed denken aan 11 september vorig jaar. Net na zonsopgang gingen doedelzakspelers uit alle stadsdelen, op weg naar Ground Zero. De weinige mensen die naar hun werk gingen bleven staan kijken – dromend, peinzend, huilend. Een moeder met drie kleine kinderen, die als kleine eendjes achter haar aanliepen, vroeg de weg naar de ingang voor de nabestaanden van slachtoffers.

De drukte rondom Ground Zero, dat fungeerde als een soort besloten begraafplaats, viel mee. De politie had hekken geplaatst en maar een beperkt aantal bezoekers en media toegelaten. Vanaf hoge verdiepingen van omliggende kantoorgebouwen keken honderden belangstellenden toe.

Aan de oostkant, waar een roestig ijzeren kruis dient als een provisorisch gedenkteken, was het een komen en gaan van metaalwerkers, timmerlieden, loodgieters en schilders, die betrokken waren geweest bij de allereerste reddingswerkzaamheden. Zij werden in het gareel gehouden door hun respectieve vakbondsleiders. ,,Houd je mond!'' beet de menigte een van hen toe, toen die door zijn megafoon bleef praten.

Om 8.46 uur, het tijdstip waarop de Noordtoren een jaar geleden als eerste werd geraakt, werd een minuut stilte gehouden. Iedereen zweeg. Het enige hoorbare was het ruisen van de vrij sterke wind, en een kabel die door die wind tegen de ijzeren gevel van een wolkenkrabber sloeg. Een naargeestig geluid. ,,The human spirit is not measured by the size of the act, but by the size of the heart'', zo kon men op een gigantisch vaandel lezen.

New Yorks gouverneur George Pataki las voor uit het Gettysburg Address, de beroemde toespraak van Lincoln ten tijde van de burgeroorlog. ,,Ik vond het eerst een beetje vreemd, zo'n oude tekst, maar toen ik hem hoorde werd hij steeds relevanter'', zei een toeschouwer. Meer voor de hand lag de patriottische en poëtische Declaration of Independence, die werd voorgedragen door Pataki's collega uit New Jersey, Jim McGreevy.

Oud-burgemeester Rudy Giuliani, die bijna heilig is verklaard sinds zijn beheerste en succesvolle crisismanagement in de uren, dagen en weken na 11 september, begon met het op alfabetische volgorde uitspreken van de namen van alle 2801 slachtoffers die bij de aanslagen op het World Trade Center zijn omgekomen – de tien kapers niet meegerekend. Acteur Robert de Niro en nabestaanden van de slachtoffers namen de taak van hem over. Omdat de laatsten er steeds kleine zinnetjes zoals ,,we love you'' of ,,we'll never forget you'' aan toevoegden, en een strijkkwartet voor enkele intermezzi zorgde, liep de ceremonie, die gepland was op 102 minuten (de tijd tussen de eerste aanslag en het instorten van de tweede toren), een uur uit.

In navolging van Giuliani een jaar geleden, had burgemeester Michael Bloomberg alle New Yorkers van tevoren opgeroepen om vooral door te gaan met datgene waarmee ze bezig waren: geld verdienen en uitgeven dus. Want alleen op die manier kun je laten zien dat de terroristen niet gewonnen hebben, zo is de gedachte. Maar in de praktijk kregen of namen veel New Yorkers een dag vrij, en als ze naar hun werk gingen, werd daar uitgebreid televisie gekeken en nagepraat.

In de late namiddag deed president Bush Ground Zero aan. Hij nam uitgebreid de gelegenheid om de nabestaanden, die nu voor het eerst tot de bodem van de bouwput van het WTC werden toegelaten, te begroeten en te troosten.

,,Ik heb sinds 11 september een steeds terugkerende nachtmerrie over een stormvloed waaronder de hele stad bedolven wordt'', zei een vrouw op de lokale televisie tegen een therapeut die was ingehuurd om psychische hulp te bieden bij de herdenking. Van de extra waarschuwingen tegen nieuwe aanslagen leken de meeste New Yorkers zich weinig aan te trekken. ,,Als je tijd komt om te gaan, merk je dat vanzelf'', zei een van de weinigen die gisteren gebruik maakten van het LaGuardia-vliegveld.

,,New York was van hem en dat zou altijd zo blijven'', zegt Woody Allen in Manhattan. Dat trotse gevoel delen de meeste New Yorkers. Met of zonder Twin Towers.