Van Saigon naar centre court

De Amerikaan Norm Chryst is de nestor van de professionele scheidsrechters op de US Open. De 55-jarige Vietnamveteraan leidde in het verleden vier keer de eindstrijd op het toernooi van New York. ,,Je moet de spelers laten zien wie de baas is.''

Norm Chryst zorgde woensdag op de US Open voor `wereldnieuws' toen hij de tennisser Tommy Haas gebood zich te melden bij de supervisor van de US Open. In de ogen van de scheidsrechter voldeed het mouwloze shirt van de 24-jarige Duitser niet aan de fatsoensnormen. Pas nadat Haas zich om de baan had omgekleed gaf Chryst het teken dat de partij tegen de Spanjaard David Sanchez in het Louis Armstrong Stadium kon beginnen. Direct na de partij laaide in New York de discussie over de mannenkleding op. Haas noemde het verbod ,,belachelijk''.

Een dag later is Chryst in de catacomben van het tennisstadion de rust zelve. Terwijl de regen in Queens vrijwel onophoudelijk neerdaalt kijkt de kaalhoofdige scheidsrechter terug op het incident. Chryst doet onbewogen zijn verhaal. ,,Ik heb het enig juiste besluit genomen'', zegt Chryst resoluut. ,,Spelen in shirts zonder mouwen is volgens de regels verboden. Ik zag Haas de baan opkomen en vroeg hem direct of dat shirt nieuw was. Hij antwoordde me dat Nike dat speciaal voor hem had gemaakt. Toen ik daarna vroeg of hij de supervisor naar de outfit had laten kijken zei hij `nee'. Toen wist ik genoeg. Als ik niet had ingegrepen was ik vandaag ontslagen geweest. Zo simpel is dat.'' Op de vraag of hij het zelf niet vreemd vindt dat de vrouwen de meest uitdagende kleding mogen dragen en de mannen niet eens met blote bovenarmen mogen spelen blijft Chryst het antwoord schuldig. ,,Het is beter dat ik daar als scheidsrechter niet op reageer'', stelt Chryst, die in het verleden als zogenoemde collegetennisser actief was.

Elf jaar geleden trad de uit Scottsdale afkomstige Chryst toe tot het professionele arbiterscorps van de overkoepelende mannentennisorganisatie ATP. Het betekende de derde carrière van de man die in 1970 even buiten de Vietnamese hoofdstad Saigon als eerste luitenant bij de 199ste Light Infantry Brigade het commando voerde over een gevechtseenheid die Vietcongstrijders moest uitschakelen. Later kreeg hij een baan als topmanager bij de Bank of America in San Francisco. In Vietnam liep hij een schotwond op en nog jaren na de oorlog had Chryst last van een post-stress-syndroom.

Via een voormalige dubbelpartner was hij begin jaren tachtig al in aanraking gekomen met de arbitrage. Op kleine toernooitjes bleek al snel dat hij talent had. ,,Op een gegeven moment kon ik profarbiter worden. Aanvankelijk had ik het idee om slechts een paar jaar als scheidsrechter aan de slag te gaan, maar inmiddels doe ik het al weer een hele tijd en met veel plezier. Wat is er nu mooier dan op de meeste uiteenlopende plaatsen ter wereld op een stoel in de zon te zitten bij prachtige tenniswedstrijden?'', zegt Chryst, die gisteren in het stadion Grandstand op de stoel zat bij de partij tussen de Brit Henman en de Belg Dick Norman. Een makkelijke klus. Henman won eenvoudig met 6-3, 6-4 en 7-5.

Op het centre court van de US Open beleefde Chryst zijn hoogtepunten als scheidsrechter. In 1991, 1992, 1999 en in 2001 werd hij aangewezen om de eindstrijd van het grandslamtoernooi te leiden. Zijn eerste finale ging tussen de Zweed Stefan Edberg en de Amerikaan Jim Courier. ,,Ik was die dag doodsbang dat ik een fout zou maken'', zegt de excentrieke arbiter. ,,Ik zat daar voor al die toeschouwers in het stadion en die miljoenen kijkers op televisie. Er kan heel veel fout gaan. Maar als je eenmaal de baan op gaat mag je daar nooit aan denken. Je moet honderd procent geconcentreerd zijn. De bal mag je geen seconde uit het oog verliezen. Daarnaast moet je de score bijhouden, de ballenjongens en de lijnrechters in de gaten houden en op de spelers letten. Wat er voor de rest gebeurt is niet belangrijk.''

Voordat Chryst de baan betreedt laat hij zich nauwkeurig informeren over de spelers die voor hem komen te staan. Niets laat hij aan het toeval over. Zo kent hij de meest gebruikelijke scheldwoorden in het Engels, Duits en Spaans uit zijn hoofd. ,,Het is belangrijk dat een scheidsrechter fysiek aanwezig is. Je moet de spelers laten zien wie de baas is'', legt de Vietnamveteraan uit. ,,Verder moet je altijd duidelijk en eerlijk zijn. Als je niet zeker weet of een bal in of uit is moet je gaan liegen. Maar natuurlijk ben ik ook wel eens de fout in gegaan. Gelukkig heb ik die fouten gemaakt op bijbanen op kleine toernooien en niet bij de grote wedstrijden. Je bent daarnaast gewoon afhankelijk van geluk en pech. Hoe groter het podium hoe groter de druk.''

Door zijn verleden als militair en topmanager raakt Chryst niet meer zo snel in paniek. ,,In Vietnam heb ik in de oorlog met grote druk leren omgaan en bij de Bank of America heb ik geleerd hoe ik mensen moet managen. Ik heb eigenlijk de beste opleiding gehad die een scheidsrechter kan hebben'', zegt hij met een glimlach op zijn gezicht.

Niet iedere tennisser loopt weg met de scheidsrechter die voor vijftienhonderd dollar per week 25 weken per jaar de wereld over reist. Een van de spelers die weinig op heeft met de rechtlijnige Amerikaan is Sjeng Schalken. De Nederlander diende zelfs verzoeken bij de ATP in om niet met Chryst te spelen. ,,Ik weet dat Schalken moeite heeft met de manier waarop ik leiding geef. We hebben in het verleden heel wat felle discussies op de baan gevoerd. Ik kan er niets aan doen als hij een verzoek indient om mij niet als scheidsrechter te hebben. Ik heb dit jaar wel een paar keer bij partijen van hem op de stoel gezeten. Mij maakt het weinig uit of een speler het in me ziet zitten'', zegt Chryst op Flushing Meadows.

Het toernooi van New York mag dan het grootste tennisevenement in zijn eigen land zijn, maar zijn favoriete toernooi is de US Open allerminst. ,,Ik heb hier vier finales gedaan, maar toch is dit is een van mijn minst geliefde toernooien. Hier staat tennis veel te veel in het teken van de show. Ik houd van tennis en niet van al die poespas erom heen. Dat is niet goed voor het tennis'', oordeelt Chryst. En zo houdt hij dus ook niet van tennissers die de aandacht willen trekken met mouwloze shirts? Chryst antwoordt opnieuw niet, maar knikt wel even veelbetekenend.