Uitputtingsslag voor betere aarde

Gezondheidszorg

Een kind dat vandaag geboren wordt, leeft gemiddeld acht jaar langer dan een kind dat 30 jaar geleden werd geboren. Maar nog steeds is de gezondheid van honderden miljoenen mensen slecht. Aids, malaria, tuberculose en diarree eisen jaarlijks vele miljoenen levens. Ruim 800 miljoen mensen zijn ondervoed. Gezondheid is sterk gerelateerd aan milieufactoren (vervuiling van lucht en water) en armoede. Een miljard mensen leven onder de armoedegrens (1 dollar per dag) en 2,8 miljard moeten rondkomen met minder dan 2 dollar per dag. Het merendeel van hen leeft op het platteland en is vrouw. Tijdens de top in Rio de Janeiro in 1992 is aanbevolen om de menselijke gezondheid te beschermen en te bevorderen.

In Johannesburg is voorgesteld om de schadelijke gevolgen van chemicaliën in 2020 te hebben verminderd. Op chemicaliën zou het voorzorgsprincipe van toepassing moeten zijn, maar daarover bestaat geen overeenstemming. De VN-landen zijn wel overeengekomen om het programma om gevaarlijke chemicaliën uit te bannen uit te breiden. Ook is voorgesteld om de hoeveelheid afval en vervuiling vanaf 2004 te verminderen. Daarover bestaat nog geen overeenkomst. Of er extra geld komt voor de bestrijding van aids, malaria en tuberculose is nog niet duidelijk.

Landbouw

Van de wereldwijde landbouwgronden is ongeveer 20 procent in slechte staat. Bodems eroderen, verzilten, verzuren of bevatten stijgende hoeveelheden giftige stoffen zoals lood en arseen.

Op ongeveer 40 procent van alle landbouwgronden is de productie de afgelopen jaren gedaald, soms met wel 75 procent. Van al het water dat de mens onttrekt aan rivieren, meren en de grond gaat 70 procent naar de landbouw, via irrigatie. Maar daarvan komt minder dan de helft uiteindelijk bij de plant terecht.

In Johannesburg wordt nog eens de nadruk gelegd op verduurzaming van de landbouw. Men probeert afspraken te maken over het terugdringen van de 350 miljard dollar die de VS en Europa jaarlijks aan landbouwsubsidies uitgeven, hoewel velen sceptisch zijn dat er iets bereikt zal worden. Dit bedrag steekt schril af bij de hulp van ruim 50 miljard dollar die de rijke landen jaarlijks aan ontwikkelingshulp besteden. Ook over dierenwelzijn en voedselveiligheid wordt gediscussieerd.

Er is overeenstemming om in 2005 te starten met een actieplan voor het opvoeren van de voedselhulp in Afrika. Er is nog wel onenigheid over het bestrijden van gewassen die voor drugs worden geteeld.

Energie

Naar schatting 1,5 miljard mensen beschikken niet over elektriciteit. Voor het koken van hun eten en de verwarming van hun huis verbranden ze biomassa. In ontwikkelingslanden sterven jaarlijks 1,9 miljoen mensen, met name vrouwen en kinderen, aan luchtvervuiling binnenshuis. Tussen 1973 en 1998 is de vraag naar energie met bijna 60 procent gestegen. Bij de verbranding van olie, gas en kolen komen broeikasgassen als kooldioxide vrij.

De concentratie aan kooldioxide is de afgelopen 250 jaar met 30 procent toegenomen. De temperatuur op aarde is de laatste 100 jaar met 0,6 graden Celsius gestegen. Volgens het IPCC, een internationaal panel van klimaatdeskundigen, is de opwarming in de laatste 50 jaar vooral te wijten aan menselijke activiteiten. Toch dreigt het Kyoto-protocol, waarin afspraken zijn gemaakt over terugdringing van broeikasgassen, niet in werking te treden.

In Johannesburg staat het afschaffen van subsidies op fossiele brandstoffen ter discussie. Er is onenigheid over de vraag of het aandeel van hernieuwbare brandstoffen in 2010 twee, vijf of tien procent van het totaal moet bedragen. Sommige landen willen een speciaal actieprogramma voor duurzaam energiegebruik. Andere zijn daartegen.

Biodiversiteit

Door de groei van de wereldbevolking, uitbreiding van steden en landbouwgebieden, toenemende productie van afval en ongelijke verdeling van rijkdom, daalt de biodiversiteit – de variëteit in plant- en diersoorten – in hoog tempo. Hoeveel soorten er op aarde leven is niet duidelijk, het zijn er vele miljoenen. Door het kappen van tropische bossen, die 90 procent van alle soorten herbergen, loopt hun aantal snel terug. Ook de aftakeling van de soortenrijke koraalriffen draagt bij aan die daling. Hetzelfde geldt voor olierampen, de introductie van niet inheemse plant- en diersoorten door de mens, en het overmatig gebruik van kunstmest. Dat laatste tast ook de waterkwaliteit van rivieren en meren aan.

Tien van de 25 best verkopende medicijnen zijn afgeleid van een natuurlijke bron. De wereldmarkt voor medicijnen afkomstig van plantaardig of dierlijk leven, wordt geschat op 75 tot 150 miljard dollar per jaar.

Sommige VN-lidstaten willen de snelheid van de daling in biodiversiteit in 2010 afremmen. Andere landen willen geen tijdstip aan dat voornemen koppelen. Ook het voorstel om in 2015 ecosystemen te gaan beschermen via het voorzorgsprincipe (bij twijfel gaat het milieu voor) ligt onder vuur.

Water

Meer dan een miljard mensen hebben geen toegang tot schoon drinkwater, 2,4 miljard mensen missen sanitaire voorzieningen. Het merendeel leeft in Afrika en Azië. Jaarlijks sterven 3,4 miljoen mensen door watergerelateerde ziektes, zoals diarree en malaria. Over 25 jaar zal naar schatting tweederde van de wereldbevolking (dan 7,5 miljard mensen) in gebieden leven met een tekort aan water, omdat ze te ver weg wonen van een bron of slordig omspringen met het beschikbare water.

Door intensief gebruik van grondwater zakt het waterniveau, waardoor boeren steeds dieper moeten boren. In nabijgelegen natuurgebieden sterven ondiep wortelende planten omdat ze steeds moeilijker water kunnen opnemen. Door het bouwen van dammen is de beschikbaarheid van water gestegen, maar achterliggende ecosystemen worden ernstig verstoord.

In 2015 moet het aantal mensen dat geen schoon drinkwater heeft zijn gehalveerd. Over dat doel is men het in Johannesburg eens geworden. Over een ander doel – het halveren van het aantal mensen dat sanitaire voorzieningen ontbeert – zal men waarschijnlijk geen overeenstemming bereiken.