Kwesties

Voor alle zekerheid zette de komiek Lou Bandy op 17 januari 1938 twee versies op de plaat. Toen veertien dagen later prinses Beatrix werd geboren, lag zodoende zijn loflied We hebben een prinsesje van Oranje snel in de winkels – en de andere versie (We hebben nu ons prinsje van Oranje) was onbruikbaar geworden.

Nu staat die nooit uitgebrachte opname op de verzamel-cd Dringende kwesties, die in achttien nummers laat horen hoe cabaretiers van vroeger en nu hebben gereageerd op God, seks, koningshuis en andere hete hangijzers van de laatste zeventig jaar. Van het echtpaar Speenhoff (1933) tot de huidige grappenmaker Najib Amhali (1998).

Naar aanleiding van de gelijknamige tentoonstelling in het Theater Instituut bracht Maarten Eilander treffende tijdsbeelden en rariteiten bijeen, die op twee na nooit eerder op een handelsplaat verschenen. Natuurlijk kunnen er uit de cabarethistorie nummers met meer artistieke kwaliteit worden gekozen, maar dat zou veel minder verrassend zijn dan deze curiosa. Zo is er een hoogst eigenaardige opname uit 1934 waarop de voetbalverslaggever Han Hollander onbekommerd racistische grappen over ,,nikkers'' maakt, en een meezingliedje over Anne Frank dat in 1966 door Peter Koelewijn te elfder ure toch maar niet op de markt werd gebracht: ,,Zij leefde in een bange tijd, van onrecht, schande en haat...''

Goed en fout staan hier naast elkaar: een hart onder de riem van de NSB'ers uit het landverraderlijke Zondagmiddagcabaret van Paulus de Ruiter naast een liedje waarin Radio Oranje de NSB bespotte. En ook laat de vooroorlogse strijdbaarheid van Willem van Iependaal zich mooi vergelijken met het naoorlogse engagement van Wim Kan, Jaap van de Merwe en Ivo de Wijs. Want ook in dat opzicht is het cabaret een spiegel van de tijd.

Dringende kwesties. FAV 1-95206 (Theater Instituut Nederland, Amsterdam)