Koele film over de barre macht van het geloof

Er is weinig verschil tussen de katholieke kerk en de Talibaan, vindt regisseur Peter Mullan. Beiden zien in tienermeisjes een grote bedreiging. Hij maakte een film over een klooster- wasserij waar gevallen meisjes werden opgesloten.

Tijdens een persconferentie staat een Australische journaliste op. Ze heeft in haar jeugd op een katholieke kostschool gezeten. Het was vreselijk. Het was verschrikkelijk. De nonnen knipten al haar haar af. Deze ongewone ontboezeming werd gisteren veroorzaakt door The Magdalene Sisters, de tweede speelfilm van de Engelse acteur Peter Mullan. Mullan vertelt zelf ook openhartig over zijn ontmoeting met een non, toen hij als achttienjarige `katholieke marxist' of `marxistische katholiek' voor een liefdadigheidsinstelling in Londen werkte. ,,De non die daar de leiding had, was de wreedste vrouw die ik ooit heb ontmoet. Zij was, net als de hele katholieke kerk, vergeten wat compassie is.''

The Magdalene Sisters, die in het hoofdprogramma wordt vertoond, gaat over de wasserijen van de katholieke kerk in Ierland waarin duizenden `gevallen' vrouwen werden opgesloten. Sommigen bleven er hun hele leven. De film begint op een bruiloft ergens in Ierland, waar een meisje door een neef wordt verkracht. De jongen krijgt een reprimande, het meisje wordt de volgende ochtend naar het tehuis gebracht.

De dialogen van deze scènes zijn niet te verstaan. Alle stemmen worden verzwolgen door luid jankende doedelzakken. ,,Ik heb het begin van de film expres met onverstaanbare dialogen gedraaid om aan te geven dat zulke dingen overal kunnen gebeuren waar een geloof aan de macht is'', zegt Mullan. ,,Er is wat dit betreft niet zoveel verschil tussen de katholieke kerk en de Talibaan. Beiden voelen zich bedreigd door tienermeisjes. Alsof zij het grootste kwaad in de wereld veroorzaken. Je kon in het tehuis terecht komen als je een onecht kind had gekregen, maar ook als je er te verleidelijk uitzag, dom was of juist slim.'' Het opmerkelijkste van de film is dat hij zich niet in de negentiende eeuw maar in de jaren zestig van de vorige afspeelt. De laatste Magdalene wasserij werd in 1996 gesloten.

Mullan, een discipel van regisseur Ken Loach – hij won vier jaar geleden in Cannes de prijs voor beste acteur voor zijn spel in diens My Name is Joe – maakt zich ook kwaad over het feit dat de kerk aan de vrouwen verdiende. ,,Het was zogenaamd bedoeld om de zielen van deze vrouwen te redden. Maar met deze purificatie maakten ze wel winst. De vrouwen zagen geen cent.''

Volgens Mullan heeft de katholieke kerk nog nooit excuses aangeboden voor wat de vrouwen is aangedaan. Mullan meent dat de greep van de kerk op de Ierse maatschappij nog steeds groot is. ,,Een paar jaar geleden wilde we in de Irish Independent een advertentie zetten om te zoeken naar vrouwen die Magdalen overleefd hadden.'' Die advertentie werd geweigerd.'' Om aan meer Ierse `sabotage' te ontkomen, nam Mullan de film in Schotland op.

Mullan verfilmde het verhaal onderkoeld, expres niet sentimenteel, met veel ruimte voor de onbekende actrices om de nuances van hun reacties op deze barre omgeving te registreren. ,,De ergste verhalen die ik heb gehoord, zijn niet in de film terecht gekomen'', zegt Mullan. ,,Dan was het een film geworden waar niemand naar kan kijken.'' The Magdalene Sisters lijkt nu, onterecht misschien, precies goed: een kleine, precieze film over in het westen al exotisch lijkend onrecht. Volgens de aftiteling hebben er in totaal 30.000 vrouwen in de wasserijen vastgezeten.