Jaap-Eden-Comité

Zonder Jaap Eden zou het veel langer geduurd hebben voordat Nederland van sport was gaan houden. Nadat hij zowel het wereldkampioenschap wielrennen als het WK schaatsen had gewonnen, was hij de grootste held van het land. Desondanks stierf hij in 1925 in alle eenzaamheid en treurigheid, omdat hij geen enkele zelfdiscipline had. Hij rookte zich suf, stond per definitie vlak bij de bar en dook met schone dames in bed tijdens grote toernooien.

In de laatste jaren voor zijn dood was hij zo ver heen, dat hij niet eens meer kon zorgen voor zijn zoon Jaap jr. Waar hij eind negentiende eeuw omschreven werd als `een krachtmensch' was er 25 jaar later niets meer van hem over. Behalve een Jaap-Eden-Comité, dat zich zorgen maakte over zijnsportieve en genealogische nalatenschap.

Eden zat namelijk diep in de schulden en daarom wilde de familie zijn trofeeën verloten en verkopen om de eerste pijn te verlichten. Op 29 maart 1922 plaatste het Comité een oproep om dat te voorkomen. `Ondergeteekenden meenden tegen een dergelijk voornemen te moeten waarschuwen. Zij beschouwen deze kunstvoorwerpen als een onderdeel onzer sport-historie, en de verloting daarvan, die de kans opent, dat deze bekers op niet waardige plaatsen belanden, achten zij in strijd met de piëteit, waarmede men deze sportprijzen van geschiedkundige hoedanigheid dient te behandelen.' Het waren geen kleine jongens die deze oproep ondersteunden: NOC-voorzitter F.W. Baron van Tuyll van Serooskerken en sportjournalist Leo Lauer klinken sommigen nu nog bekend in de oren. Iedereen werd opgeroepen geld te geven om die verzameling centraal op te kopen en op te slaan. Verder kon daarmee de opvoeding worden betaald van zoon Jaap.

Een prachtige actie, maar het heeft er alle schijn van dat het (gedeeltelijk) mislukt is. Een belrondje langs auteur Maarten Moll, die een biografie over Eden schreef, Gauke Bootsma van het Schaatsmuseum in Hindeloopen en sporthistoricus Theo Stevens, die nu met een onderzoek bezig is naar Eden, zorgde in ieder geval niet voor een ander beeld. Wel zeker is dat de prijzenkast is verkocht en dat de inhoud daarvan in het hele land is terechtgekomen. Er zou ook het een en ander zijn omgesmolten.

Het doel `de sportieve nalatenschap van den Hollandsen wereldkampioen te eeren' was daarmee mislukt. De directe noden van de familie Eden wogen zwaarder dan de sporthistorische belangen. Maar dat wil niet zeggen dat we alles van Eden zijn kwijtgeraakt. De mooiste bokaal uit zijn verzameling bijvoorbeeld is in Hindeloopen beland, in het eerdergenoemd Schaatsmuseum. Met zoon Jaap is het goed afgelopen: anders dan zijn vader, die zeer snel was op de grond, wendde hij zijn blik omhoog en werd piloot. Hij werd onderscheiden voor zijn getoonde moed tijdens de oorlog. Jaap jr. is inmiddels overleden.

jurryt@xs4all.nl