Hollands Dagboek: Rob van Gijzel

Als Tweede-Kamer- lid stapte Rob van Gijzel (PvdA, 48) op toen zijn fractie- leider Ad Melkert hem het woord- voerderschap over de bouwfraude ontnam. De fraude leidde tot de bouwenquête die vorige week begon en die Van Gijzel nu verslaat als tv-commentator. Hij is gehuwd met Irene en is vader van twee dochters.

Woensdag 21 augustus

De dag begint aan de ontbijttafel ingewikkeld. Lieke, mijn dochter van zeven, vraagt: ,,Pap, bij de oorlog moet je in de kelder, bij een overstroming naar de zolder en bij een kapotte trein moeten alle ramen en deuren dicht. Wat moet je doen als er een kapotte trein is tijdens een overstroming wanneer er oorlog is?'' Ik ben meteen weer bij de les.

Rond het middaguur in Den Haag voor mijn eerste `RTL-dag' naar aanleiding van de parlementaire enquête bouwnijverheid. Vandaag gaan Frits Wester en ik als duo de lucht in. Aan het Plein ontvang ik mijn persaccreditatie en treed ik in de voetsporen van mijn vader. Ik ben journalist, ik ben geen Tweede-Kamerlid meer.

Lunch met oud-collega's en medewerkers in de Tweede Kamer. In het voorbijgaan loop ik de kamer van fractievoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven binnen, waar ze me warm begroet. In het restaurant schuif ik aan bij een aantal oud-medewerkers. Hun oordeel over de sfeer in de PvdA-fractie stemt mij niet hoopvol. Volgende week komt de taakverdeling aan de orde, dat is volgens hen een bron van grote spanning. Ik beoordeel het als vreemd dat een partij die electoraal zo is afgestraft, zoveel energie steekt in de interne machtsstrijd over het fractievoorzitterschap en onderlinge problemen. Dat is het laatste waar de leden en kiezers op zitten te wachten.

In de middag maak ik samen met Marcel Gelauff, de chef van de Haagse redactie, mijn eerste tekstbeelden die meermalen op tv vertoond worden om opsommingen te verhelderen. Ze zijn bestemd voor de uitzending van morgen. Om kwart voor zes gaan Frits en ik voor het eerst live de lucht in. Voor het eerst zie ik dat Frits alles uit z'n hoofd doet. Geen autocue, zo'n lopend beeldscherm. Het is vergelijkbaar met een Tweede-Kamerlid dat uit zijn hoofd een betoog opbouwt. Daar ben ik een groot voorstander van, het geeft veel meer leven, spontaniteit en authenticiteit. Om even na acht uur neem ik de trein terug naar Eindhoven. Thuis drink ik met mijn vrouw, Irene, een glas witte wijn.

Donderdag

Om zes uur gaat de wekker. Even voor zevenen sta ik, afgezet door Irene, op het station, gewapend met een tas vol stukken en kranten. Als ik om kwart voor negen op de redactie kom, is Frits Wester al volop bezig. Ik ga naar de schmink, dit keer niet met een poederdoos maar met een airbrush. Om kwart voor tien gaan we voor RTL-Z live de lucht in met onze eerste voorbeschouwing.

Het verhoor met Ad Bos, de klokkenluider van de bouwfraude, verloopt stroef. Ad is geen vlotte prater en zit vol wantrouwen. Hij is bang erin geluisd te worden. Door zijn verhaal naar buiten te brengen, legt hij in wezen ook een belastende verklaring tegen zichzelf af. Zijn ervaringen met de rechter en diverse officieren van justitie versterken, mijns inziens niet geheel ten onrechte, zijn vrees. Later vertelt Bos mij dat hij uitgenodigd was voor een gesprek over de structuur van de fraude. Een tweede verhoor, later, zou gaan over zijn relatie met justitie en de vondst van de twee vuilniszakken met de boekhouding. Het langste verhoor uit de geschiedenis van de parlementaire enquête was klaarblijkelijk van beide zijden niet optimaal voorbereid.

Het tweede verhoor met de heer Swart, oud-aannemer, verliep een stuk vlotter. Ik kende hem al. Hij belde mij op na de Zembla-uitzending die de bouwfraude onder de aandacht bracht, november afgelopen jaar. Hij zei dat hij een en ander te vertellen had. We hebben toen twee lange, voor hem emotionele gesprekken gevoerd, waarover ik, met toestemming van Swart, de voorzitter van de enquêtecommissie heb ingelicht.

De commissie had de eerste dag rustig willen beginnen, maar door de indringende getuigenissen schetst de eerste dag van de parlementaire enquête een beeld van grootschalige prijsafspraken al dan niet met gekochte medewerking van de overheid.

Buiten is het prachtig weer. Na afloop schieten we naar buiten, om op het terras de zon en een verfrissing te zoeken. Piet van Tellingen, de centrale man achter de programma's van Radio 1, komt naar ons toe om ons te complimenteren met zowel opzet als inhoud. Een mooie opsteker. Terug op de redactie spreken we de dag van morgen door.

Ik neem daarna de trein en eenmaal thuis zet ik me er na mijn avondmaal toe om boven gordijnen op te hangen. De verhuizing ijlt nog lang na. Rond elf uur kijken we naar Den Haag Vandaag.

Vrijdag

Tot onze wederzijdse verbazing stapt, ter hoogte van Breda, Harrie Smulders (LPF) bij mij de treincoupé in. Harrie is lid van de enquêtecommissie. We voelen ons beiden een beetje ongemakkelijk. Hij wil natuurlijk graag iets vertellen maar kan dat niet, ik zou graag iets willen vragen maar doe dat niet. Uiteindelijk lopen we samen Tweede-Kamergebouw in. Hij naar zijn werkkamer, ik om stukken op te halen.

De verhoren gaan over de rol van de Rijksgebouwendienst bij aanbestedingen en de kartelafspraken binnen de zeezandwinning. Tijdens het laatste verhoor belt een buitenstaander direct naar de studio en meldt dat getuige De Pender, ouddirecteur zand- en grindhandel Mijnster, de waarheid niet spreekt. We vragen gedetailleerd door, de beller geeft naam, telefoonnummer en allerlei vertrouwelijke gegevens. We besluiten de mededelingen onmiddellijk na het verhoor van De Pender naar buiten te brengen. Later horen we dat de enquêtecommissie naar aanleiding van onze mededeling direct nader onderzoek heeft ingesteld. Ook komen we die middag de naam en functie te weten van de ambtenaar die in 1992 20.000 gulden eiste voor het verlenen van diensten. De man bleek tot dit voorjaar actief te zijn geweest als hoofdambtenaar rijkswaterstaat bij de directie Noord-Holland. Vanuit verschillende kanten bereiken ons nu allerlei tips. We registreren en adviseren te bellen naar de commissie.

De eerste week geeft een onthutsend beeld met overigens grote verschillen in de diverse sectoren. In de grond-, weg- en waterbouw (GWW) lijkt het vele malen ernstiger dan in de utiliteits- en woningbouw.

En dan het andere nieuws. Dick Benschop heeft vandaag bekendgemaakt af te willen treden. Het rijtje wordt wel erg lang. Als je alleen minister of staatssecretaris wil worden, moet je niet op de Tweede-Kamerlijst gaan staan. Ik ben ervan overtuigd dat wanneer ze bewindspersoon waren geworden, ze geen aandrang hadden gevoeld om plaats te maken voor een nieuwe generatie. Melkert en Dijkstal hadden op de avond van de verkiezingen de volledige verantwoordelijkheid moeten nemen en moeten terugtreden, zo de ruimte verschaffend maar ook opdracht gevend aan de rest om het vertrouwen met de kiezer te herstellen.

Eenmaal in Eindhoven loopt mij de Mardy Grass Jazz Band tegemoet. Het zijn de Jazz-dagen in Eindhoven. Met Irene, Mindel en Lieke gaan we eten bij de Mexicaan in de Dommelstraat. Met regelmaat word ik aangeschoten door mensen die even steun willen betuigen.

Zaterdag

Uitslapen kan wel, maar lukt niet. Om even na zevenen sta ik met een bonkend hoofd op. Na twee koppen koffie gaat het weer beter. Na de ochtendkranten en de e-mail zet ik me tot een aantal klussen in huis en word ik geïnterviewd voor het jaarboek van het centrum voor parlementaire geschiedenis. Halverwege de middag de stad in. Er is volop jazz, maar ik kom voor mijn eerste bril. Mijn armen zijn niet lang genoeg meer om scherp te kunnen lezen, ik ben 45+. Met vrienden spreken we af op de markt. Ook hier jazz. We luisteren onder het genot van een glas witte wijn.

Om 8 uur thuis. Mindel, onze oudste dochter, wordt na haar eerste verjaardagsfeestje na de verhuizing thuisgebracht. Ze wilde per se als laatste afgezet worden.

Zondag

Aangestoken door de uitzending van The Godfather op RTL 5, lig ik beneden op de bank om half acht opnieuw het boek van Ab Visser over de maffia te lezen. Later laat ik het zwembadje van de kinderen, wegens gebrek aan voorspellingen op mooi weer, leeglopen en voelt mijn jongste dochter een onweerstaanbare drang om de dagelijkse stoeipartij, die ze deze week gemist heeft, in één keer in te halen.

Rond het middaguur gaan we met z'n vieren naar mijn moeder, gevolgd door een bezoek aan de ouders van Irene. Nu we in Eindhoven wonen, zal het bezoekritme ook wel intensiever worden.

Maandag

In Den Haag ben ik de eerste op de redactie. De rust geeft me de gelegenheid alles voor vandaag keurig op een rijtje te zetten. In mijn inleiding kan ik aangeven dat het een onthullende ochtend zal worden. Vandaag zijn namelijk de installatiebedrijven aan de beurt.

De getuigenis van mevrouw van Gelder, voormalig secretaresse van installatiebedrijf Unica, overtreft mijn verwachtingen. Ik kom tot de conclusie dat prijsafspraken, fraude en omkoping in de installatiebranche nog veel sterker en breder gestructureerd is dan in de GWW-sector. De verklaring – ,,We wisten wel dat het illegaal was, maar we beschouwden het niet als illegaal'' – was veelzeggend. Tussendoor belt Irene. Ze kijkt mee als trouwste supporter.

Frits Wester wordt zo langzamerhand gek van de slijmbeursontsteking in zijn linkerelleboog. Tussen de uitzendingen door plakken we steeds nieuwe ice-packs om z'n arm. Die middag geef ik voor het eerst ook direct commentaar in het RTL 4-nieuws van half zes, de rol die Frits normaal vervult. De regie is tevreden. Op de redactie roep ik tegen Frits: ,,Ze vonden me net zo goed als jij en zeiden dat ik veel goedkoper was!'' Frits, lachend: ,,Zullen we prijsafspraken maken?''

Dinsdag

Uitslapen, want er zijn geen verhoren vandaag. Irene en ik zijn na onze verhuizing samen een eigen bedrijf gestart, `Politea'. We begeleiden onder andere gemeenten, instellingen en bedrijven in het opzetten van projecten waarvoor bekendheid met de Haagse wereld een voorwaarde is en doen dagvoorzitterschappen voor congressen. In de loop van de ochtend komen twee nieuwe opdrachten binnen. Mijn dag kan niet meer stuk.

Halverwege de middag komen vrienden uit Den Haag op bezoek. We praten bij over werk, politiek en vakantie.

Na het eten help ik Mindel verder met haar spreekbeurt over de dolfijnen. Rond middernacht rol ik in bed, om vervolgens de nachtrust verstoort te zien door Lieke die koortsig de slaap niet kan vatten. Een zomergriepje.

Woensdag 28 augustus

Ik probeer een half uurtje slaap te stelen en besluit een trein later te nemen naar Den Haag. Ter hoogte van Rotterdam belt Frits op. Hij zit in het ziekenhuis, zijn slijmbeursontsteking in zijn elleboog heeft een buitenproportionele omvang aangenomen. ,,Rob, ik kan er nooit om kwart voor tien zijn, wil jij het eerste deel alleen doen.'' Ik wens hem sterkte.

Om tien voor tien krijg ik mijn doop als presentator. Rond elf uur komt Frits, met z'n arm in een mitella. Twee grote injectienaalden hebben de spanning in zijn elleboog doen verlichten. Ondertussen is de enquête in volle gang. Een dagje Amsterdam met als casus de beruchte Noord-Zuidlijn. Opnieuw hetzelfde beeld: aannemers die veel te hoog inschrijven en een overheid die er zich geen raad mee weet. De keuze is: doorgaan met bedrijven die middels afspraken te veel vragen maar wel je project realiseren of flink zijn en de bedrijven de wacht aanzeggen met het risico dat er uiteindelijk niet gebouwd wordt. Steevast wordt voor de eerste optie gekozen en steevast schroomt men de NMa op de hoogte te stellen. Kortom, een overheid gevangen in haar eigen tijdsdruk en haar eigen regels.

Na afloop van de verhoren luisteren we nog even naar de persbriefing van de enquêtecommissie. Voor het eerst blijkt mij dat veel `collega-journalisten' op RTL-Z hebben afgestemd, omdat ze onze analyses zo informatief vinden. Een mooier compliment kun je niet krijgen. Vannacht slaap ik bij vrienden in Den Haag.