Godzijdank, augustus zit er weer op

Een zucht van verlichting gaat door het land: augustus zit er weer op. `Zwarte augustus' is voor Rusland een rampmaand, zo luidt een wijdverbreid bijgeloof. Volgens een opiniepeiling denkt 36 procent van de Russen dat. Iets meer dan de helft is sceptisch. Maar ook die sceptici ervaren een vaag gevoel van onheil.

De Russische kranten houden de angst erin. Sinds politici en burgers de stoffige stad hebben verruild voor hun datsja`s, vakantiekampen en sanatoria staan de pagina's vol onheilspellende lijstjes. Daaraan bezondigt zich het suffertje van Novorossiisk – ,,in augustus brandde 33 hectare bos af en werd het verminkte lijk van een vrouw gevonden'' – maar ook het deftige Itogi. Zelfs correspondenten dragen hun steentje bij: zowel de The Financial Times als The New York Times koppen `August is the cruelest month', vrij naar T.S. Elliot. (The Times gebruikte dat motto twee jaar geleden al). The Financial Times prijst Turkmenbasi, de dictator van Turkemenistan, die onlangs de kalendermaanden naar zichzelf, zijn moeder en zijn favoriete leesboek vernoemde. Misschien iets voor Rusland, aldus de FT, zodat de ,,god van het ongeluk die het land elke augustus bezoekt op een dwaalspoor raakt''.

Augustus 2002 biedt de gelovigen weer volop munitie. Eerst verdronken 59 mensen bij overstromingen rond de Zwarte Zee, daarna stierven 24 passagiers bij een busramp en vorige week haalden Tsjetsjeense rebellen een Mi-26 helikopter neer, waarbij 118 militairen omkwamen. Hetzelfde aantal als op de onderzeeër Koersk, die uiteraard in augustus zonk, en wel in het jaar 2000. Toen was er tevens een bloedige aanslag op een metrotunnel onder het Poesjkinplein en brandde de Ostankino-televisietoren af.

Maar er is meer. In augstus 1999 vielen krijgsheren Dagestan binnen, het startschot voor de tweede Tsjetsjeense oorlog. In augustus 1998 kondigde een lijkbleke premier Kirijenko aan dat Rusland niet aan zijn buitenlandse verplichtingen kon voldoen en raakte de roebel in een vrije val. In augustus 1996 heroverden de Tsjetsjenen Grozny en dwongen de Russen tot een vernederende aftocht. En dan de moeder aller augustussen: die van 1991, toen de GKTsjP een staatsgreep pleegde tegen president Gorbatsjov en de Sovjet-Unie ten grave werd gedragen.

Het 80-jarige Doemalid Jegor Ligatsjov, eens de conservatieve schaduw van Gorbatsjov, gaat nog verder terug: naar 1914, toen de Duitsers twee Russische legers bij Tannenberg in de pan hakten. Anderen noemen het Molotov-Ribbentrop pakt (1939) en de inval in Tsjechoslowakije (1968). Genoeg om je zorgen te maken, al stellen sceptici dat je van elke maand wel een rampmaand kan maken. Waarom niet juni, toen Hitler de Sovjet-Unie onder de voet liep? Of oktober, toen de tanks van Jeltsin de Doema beschoten en de bolsjewieken de macht grepen? (Al was dat laatste volgens de huidige kalender in november)

Komsomolskaja Pravda luidde dit jaar al vroeg de noodklok. Op 7 augustus tuimelde een kruis ter nagedachtenis van de slachtoffers van de Koersk van de kathedraal van Krohnstadt, een veeg teken. `Wetenschappelijk medewerker' Pavel Maksimov van het instituut voor praktische astrologie voorspelde tussen 19 tot 24 augustus `lucht- en autorampen'. Bingo: op 19 augustus werd de Mi-26 neergehaald.

Een collega-astroloog legt uit hoe het zit: Rusland is een waterman, augustus staat in het teken van de leeuw en die sterrenbeelden zijn in oppositie. Nee, schrijft Maksimov: de planeten staan al ruim tien jaar in gevaarlijke conjunctie gedurende augustus en september. Het is even doorbijten: 2003 is de laaste keer. Onzin, meent een astronoom, het ligt aan de zon. Die stort in augustus miljoenen tonnen elektromagnetisch gas over de aarde uit en dat beïnvloedt elektronische circuits en op het menselijk brein.

Een kleine meerderheid van de Russen blijft er koel onder. ,,Ons land is groot, er gaat geen maand voorbij zonder ramp'', klinkt het. Itogi beschouwt `technogene catastrofes' als iets heel alledaags. Slijtage, geldgebrek, wankele constructies, slonzig onderhoud: Rusland staat nog maar aan het begin. En terwijl de burgers de rest van het jaar de zaak nog met kauwgum en paperclips bijeenhouden, verslapt de waakzaamheid in de lome augustusmaand.

Wat ons brengt op rampjaar 2003. In dat jaar zal de van de Sovjet-Unie geërfde infrastructuur ineenstorten. Vliegtuigen verongelukken, treinen rijden van het spoor, flatgebouwen storten in, kerncentrales exploderen, oliepijpen barsten open, stadsverwarmingen bevriezen. Niemand weet waarop dit doemscenario is gebaseerd, maar het was enkele jaren geleden zeer in trek, met name onder staatsexperts. Dat hing samen met het feit dat de aflossing van de Russische staatsschuld in 2003 piekt. Het `rampen komen' kon het Westen mogelijk bewegen de afbetalingsregeling wat te verzachten. Nu hoor je er nog weinig over. Maar zo rond de kerst wordt het stil in Rusland, dus we komen erop terug.