`Drugsbestrijding is symbool'

Nederland is nog steeds een belangrijke doorvoerhaven voor drugs. Met het gedoogbeleid heeft dit weinig te maken, zeggen onderzoekers. Criminelen prijzen vooral de Nederlandse efficiëntie en infrastructuur.

Drugscriminelen houden van Nederland en van de Rotterdamse haven in het bijzonder. Het op- en afladen van containers in de haven gebeurt snel en doelgericht. De telecomvoorzieningen in Nederland zijn zeer betrouwbaar. En de mobieltjes, die steevast in het kanaal eindigen, zijn goedkoop. Kortom: alle randvoorwaarden voor een succesvol drugshandeltje zijn aanwezig.

Nederland is een van de belangrijkste doorvoerhavens van drugs in Europa. Het is een conclusie die elk jaar minimaal één keer – maar meestal vaker – wordt getrokken. Gisteren nog in een officieel rapport van Amerikaanse en Britse drugsbestrijders. En steeds weer wordt er een link gelegd met het liberale drugsbeleid in de polder. Doet Nederland te weinig?

Het huidige kabinet vindt van wel. In de in juli gepubliceerde beleidsagenda spreekt de regering haar afgrijzen uit over het ,,pseudo-gedoogbeleid''. Door betere samenwerking tussen politie, douane en openbaar ministerie moeten drugscriminelen harder worden aangepakt.

Onbegrijpelijk, vindt Damián Zaitch, criminoloog aan de Erasmus Universiteit. De Argentijn van geboorte deed jarenlang onderzoek naar het Colombiaanse drugsmilieu in de Rotterdamse haven. Uit zijn onderzoek blijkt dat het gedoogbeleid geen invloed heeft op de keuze van drugshandelaren om zich hier te vestigen. De prachtige infrastructuur en telecomfaciliteiten van het land zijn doorslaggevend.

,,Weet je waarom de drugshandel via Rotterdam loopt? Het is efficiënt'', aldus een door Zaitch geïnterviewde drugshandelaar. ,,Ze [in de haven] willen niet méér controles, nee, ze investeren om het gebruik van de haven eenvoudiger te maken.'' De drugshandelaar kon er wel om lachen, aldus Zaitch.

Jaarlijk komt er naar schatting 30.000 kilo cocaïne Nederland binnen. Daarvan wordt ongeveer eenderde in beslag genomen. Alleen met het sluiten van de haven zou de handel een halt toegeroepen kunnen worden, maar dit is natuurlijk geen optie. Het opvoeren van controles stuit op kritiek. Het kan de haveneconomie aantasten. En dat is onwenselijk, helemaal gezien de economische teruggang op dit moment.

Controle lost ook weinig op, zegt Zaitch. Al ruim drie jaar worden scanners in de haven gebruikt, maar volgens de criminoloog is daarmee nog nooit cocaïne ontdekt. Wel verstekelingen. In water opgeloste cocaïne kan met een scanner niet worden gedetecteerd. Voor drugsvangsten moet de politie het hebben van tips, blijkt in de praktijk.

Nederland doet heel veel aan drugsbestrijding, zegt Tom Blickman, onderzoeker van het Transnational Institute (TNI) in Amsterdam, een club van progressieve wetenschappers. De vorige regering trok 11 miljoen euro uit voor de oprichting van xtc-teams. En wetgeving is aangepast om de export van `drugs-chemicaliën' naar landen als Colombia aan banden te leggen. Nederland staat op de zevende plaats van landen met grootste drugsvangsten, volgens een deze week verschenen rapport van de Verenigde Naties.

Een keihard, repressief beleid leidt er alleen maar toe dat het probleem van de drugshandel wordt verplaatst. Dat is volgens Blickman nu ook te zien met xtc: sinds Nederland de strijd tegen de pillen heeft opgevoerd, duiken er steeds meer laboratoria op buiten Nederland. In België, Duitsland en Polen, maar vooral ook in Zuid-Oost Azië, waar ook het xtc-gebruik toeneemt. Volgens Britse en Amerikaanse drugbestrijders wordt 80 procent van de xtc in de wereld in Nederland geproduceerd. Blickman, die met buitenlandse collega-onderzoekers en op kosten van Brussel de xtc-productie in Europa in kaart brengt, heeft de indruk dat de Nederlandse `voorsprong' aan het afnemen is.

Zowel Blickman als Zaitch is somber over de effectiviteit van een repressief drugsbeleid. ,,Het is niet meer dan een morele campagne, een politiek gemotiveerd symbool'', zegt Zaitch, die meer heil ziet in het financieren van onderwijs en voorlichting in landen waar drugs wordt geproduceerd, zoals Colombia.

Probleem is dat het internationale drugsdebat wordt gedomineerd door de `drugsoorlog' die de Verenigde Staten voeren. In 1998 werd tijdens een VN-conferentie onder Amerikaanse druk het jaar 2008 als bizarre deadline gesteld voor de totale uitbanning van cocaïne, heroïne en zelfs cannabis. Volgend jaar wordt een tussentijdse evaluatie gehouden. Nederland gaat hopeloos zakken voor dat examen.