De worsteling van een tussenpaus

Beleggers zien Wolters Kluwer als het lelijke eendje van de uitgeefsector. Concurrenten als het Brits-Nederlandse Reed Elsevier en het Canadese Thomson presteren op de beurs aanzienlijk beter. Topman Rob Pieterse, die al tweeënhalf jaar als tussenpaus geldt, is bezig met een ingrijpende verbouwing van de uitgeverij. De scepsis van de buitenwereld irriteert hem behoorlijk. ,,Ons bedrijf zou een Randstad-scenario te wachten staan. Nou, dan ontplof ik.''

Het bed opschudden. Dat is de missie van Rob Pieterse, de man die tweeënhalf jaar geleden onverwacht aan het roer kwam te staan van de Amsterdamse uitgever Wolters Kluwer. Zijn voorganger Caspar van Kempen, die pas een half jaar op het hoogste pluche zat, was door de commissarissen naar huis gestuurd wegens zijn wilde internetplannen.

Maar sinds het opschudden is begonnen, ligt de waarde van het bedrijf structureel eenderde lager. En sinds begin dit jaar is de koers alleen maar verder naar beneden gegaan en bereikte een historisch dieptepunt.

Tot twee weken geleden: toen verraste Pieterse, die leiding geeft aan 19.000 werknemers in voornamelijk Europa en de Verenigde Staten, de financiële goegemeente met halfjaarcijfers die beter waren dan gedacht. De koers steeg die dag met 13 procent. Sindsdien neemt de waarde van het concern gestaag toe. Een van de oorzaken is juist het succes van internetproducten in de Verenigde Staten.

Wolters Kluwer is bezig met een transformatie die tweeledig is: van papier naar elektronisch uitgeven en diensten ontwikkelen die verder gaan dan zuivere informatievertrekking. Waar is die verbouwing voor nodig?

,,Wij moeten omschakelen om harder te kunnen groeien dan de markt. Om dat te bereiken, moet je meer voor je klant gaan betekenen. Ik zal daar een voorbeeld van geven. Wij publiceren fiscale verordeningen en bieden als toegevoegde waarde uitleg daarover. Niets nieuws onder de zon. Nu zijn we een stap verder gegaan door eveneens een belastingaangifte bij die verordeningen te voegen. Dit is een formulier dat je elektronisch kunt invullen. Op deze wijze verbreden we onze service. Dat is de weg die we nu bewandelen in de gebieden waar we actief zijn.''

,,In zekere zin grijpen we terug naar een concept van honderdvijftig jaar geleden. Ons bedrijfsonderdeel Samsom is begonnen als formulierenuitgeverij. Maar dan uiteraard op papier. Nu doen we dat opnieuw in elektronische vorm. Deze strategie moet op den duur leiden tot een jaarlijkse autonome groei van 6 procent, terwijl de markt tussen de 3 en 5 procent groeit.''

Deze strategie is ingevuld door maar liefst 47 overnames van relatief kleine bedrijven die vooral software ontwikkelen. Wolters Kluwer begint steeds meer op een softwarebedrijf te lijken.

,,Wij hebben een tijdje geworsteld met de term uitgeverij of het Engelse equivalent publisher. Wij vroegen ons af of we dat nog wel zijn. We hebben overwogen om ons zelf te profileren als service provider. Maar dat is toch een te algemene term. Dat kan ook een schoonmaakbedrijf zijn, en daarmee willen we niet worden geassocieerd.''

,,Maar het is waar. Inmiddels hebben wij op een personeelsbestand van 19.000 werknemers meer dan 2.000 software-specialisten. Dat zijn geen mensen die programmeren, dat laten we aan anderen over. Maar zij ontwikkelen elektronische uitgeefconcepten. Het is wel zo dat we nadenken over allianties met softwarebedrijven. Dat kan met Microsoft zijn of met SAP. Het is natuurlijk aantrekkelijk als onze software goed aansluit bij die van hen. Maar de ideeën daarover bevinden zich nog in een prille fase.''

Bewandelt de concurrentie hetzelfde pad?

,,Onze branchegenoot Thomson uit Canada zit op hetzelfde spoor. Reed Elsevier veel minder. Gelukkig maar, zou ik bijna willen zeggen. Niet dat we bang voor ze zijn, maar hoe minder concurrenten hoe beter.''

Als naar de koers wordt gekeken, presteren Thomson en Reed Elsevier aanmerkelijk beter.

,,Die bedrijven zaten eerder in een dip dan Wolters Kluwer. Zij zijn verder met hun transformatie dan wij. Dat is de enige verklaring die ik daarvoor kan geven.''

Tijdens de presentatie van de halfjaarcijfers klonk u nogal geprikkeld over de concurrentie. U gaf enkele steken onder water over internet.

,,De buitenwereld doet net alsof Wolters Kluwer in moeilijkheden verkeert. Dat is natuurlijk onzin. Volgens een analist stond ons bedrijf een Randstad-scenario te wachten. Nou, dan ontplof ik.

Waar heeft die man het over? Wij zijn juist een winstgevend en groeiend bedrijf.''

,,Ook wordt nogal eens gedaan alsof ik jeugdpuistjes krijg als ik het woord internet hoor. Het is waar dat ik tijdens de dotcom-hype erg sceptisch was. Mijn mond stond voortdurend open van verbazing omdat informatie overal gratis werd verstrekt. Ik kwam een Amerikaan tegen die alleen maar een soort overzicht van cursussen op een website had gezet, naar de beurs was gegaan en sindsdien in het geld zwom. On-be-grijpe-lijk.''

,,Winst was sindsdien een verouderd begrip. Nee, het ging om de cash-burn. Nou, het verbranden van geld doet verdomd veel pijn.''

U kijkt zeker met genoegen naar wat er is gebeurd bij collega-uitgevers Bertelsmann, Vivendi en AOL Time Warner, waar topmannen het veld moesten

ruimen? Bij alle drie staan de internetstrategieën op losse schroeven. Van integratie van nieuwe en oude media, het adagium bij deze bedrijven, is geen sprake meer.

,,Het heeft mij verbaasd dat Thomas Middelhoff van Bertelsmann er niet eerder is uitgezet. Ik heb hem wel eens ontmoet. Die man paste volgens mij niet bij dat oerdegelijke Duitse uitgeefconcern. Hij werd af en toe vervoerd in een helikopter die bij het hoofdkantoor stond geparkeerd. Dat past niet bij Gütersloh, het provinciestadje waar Bertelsmann is gevestigd. Hij was te snel, te Angelsaksisch. Ik denk dat Jean-Marie Messier van Vivendi ook zo was. Maar die heb ik nooit ontmoet. Wel is voor mij duidelijk dat beiden Fremdkörper waren in hun organisatie.''

,,Wat internet betreft, dat zien wij uitsluitend als een distributiemedium, en juist niet als een doel op zich.''

Komt Wolters Kluwer, nu de verbouwing zijn einde nadert, weer terug op het pad van de oude winstgroei?

,,Nee. Een jaarlijkse winstgroei van 15 procent, tot enkele jaren geleden de norm van het concern, is niet meer haalbaar. Dat kan namelijk alleen met voortdurende overnames. En daar zit het probleem. In de Europese landen waar we sterker willen worden, zoals Duitsland en Frankrijk, zijn de uitgeverijen op fiscaal en juridisch gebied die we op het oog hebben, niet te koop. Dat zijn bijna altijd familiebedrijven die niet van hun bezit afstand willen doen.''

,,Om toch op die markten in te breken zetten we daar zelf vestigingen op. Dat is een proces van lange adem. En je moet geruime tijd genoegen nemen met een klein marktaandeel. Waar we vervolgens op hopen, is dat we zo'n markt verstoren en dat familiebedrijven toch gaan twijfelen over hun zelfstandigheid. Wie weet kun je dan opeens met ze aan tafel zitten.''

Wolters Kluwer is uitverkoop aan het houden en concentreert zich voortaan in Europa op zes markten in plaats van zestien. De grootste schat die de deur uitgaat, Kluwer Academic Publishing, gaat naar schatting 525 miljoen euro opleveren. Waarom stapt Wolters Kluwer uit deze lucratieve markt?

,,Reed Elsevier is by far marktleider op het gebied van wetenschappelijke tijdschriften. De rest van de markt bestaat uit relatief kleine partijen. Wij zijn vermoedelijk nummer drie of vier. In deze markt moet je een hele stevige nummer twee positie hebben – bibliotheken doen namelijk alleen maar zaken met de nummers één en twee. Wij hebben een poging ondernomen door het wetenschappelijke deel – Academic Press – van het Amerikaanse Harcourt in te lijven. Dat is niet gelukt, zoals bekend. Daar is Reed Elsevier mee aan de haal gegaan. En dat hebben ze knap gedaan gezien de mededingingsproblematiek die speelde.''

,,Nu staat BertelsmannSpringer in de verkoop en dat had voor ons goede kansen geboden om een stevige nummer twee te bereiken. Maar het komt te laat, we hebben er geen trek meer in. Of we daarvan nu spijt hebben? Ach...''

Wat gaat er gebeuren met de opbrengst van de verschillende bedrijven?

,,Dat weten we nog niet precies. We hebben een aantal overnamekandidaten op het oog voor de verschillende divisies. Dus dat kan zijn op het gebied van medische of juridische uitgaven. Misschien doen we zelfs een overname voor de educatieve tak, het kleinste onderdeel van ons.''

,,Het moet natuurlijk duidelijk worden wat wij met dit bedrijfsonderdeel willen doen. Het voordeel van educatieve uitgevers is dat het stabiele bedrijven zijn en daardoor voorspelbare inkomsten genereren. Maar naarmate we verder groeien als concern loopt het omzetaandeel van de educatieve uitgaven terug. Je moet op een gegeven moment uitkijken dat je het niet als een stiefkind gaat behandelen.''

De Amerikaanse educatieve uitgever Houghton Mifflin, onderdeel van Vivendi, staat sinds kort onverwacht te koop.

,,Ja, maar daar zijn wij niet in geïnteresseerd. Met educatieve uitgaven zijn wij alleen actief in Europa. En ik zie geen synergie tussen Amerikaanse en Europese educatieve uitgevers. Bovendien is de basisgroei van dit soort bedrijven niet meer dan 2 tot 4 procent per jaar, hoewel Reed Elsevier daar andere gedachten over heeft. Gezien de groei die we nastreven is dat laag. We zijn er kortom nog niet uit wat we gaan doen. Maar in elk geval geldt up or out.''

De naam Reed Elsevier keert steeds terug. Komt het nog eens tot een fusie na twee eerder mislukte pogingen?

,,Beide concerns groeien en we opereren voor grote delen op dezelfde markten. In die zin wordt een samengaan steeds onmogelijker. Ik persoonlijk zie niet veel in een dergelijke mediagigant. Onder mijn bewind zal het niet gebeuren.''