Blunderaars vallen niet op

Wie blundert voelt zich als een konijn dat in de koplampen staart. Dat is nergens voor nodig, las Ellen de Bruin.

Goed nieuws voor mensen die regelmatig met scheerschuim in hun nek op hun werk arriveren, mayonaisevlekken op hun kleren te laat ontdekken of in kantines volle dienbladen uit hun handen laten vallen. Uit onderzoek blijkt dat mensen die iets sociaal onhandigs doen het idee hebben dat iedereen dat ziet, terwijl in werkelijkheid veel minder mensen het in de gaten hebben. En als anderen zo'n blunder al opmerken, vinden ze die helemaal niet zo erg als de blunderaar vreest. Dat hebben Amerikaanse sociaal-psychologen in een serie meedogenloze experimenten vastgesteld.

In een van hun eerste studies lieten ze de proefpersonen bijvoorbeeld zonder enige uitleg een Barry Manilow t-shirt aantrekken en een kamer binnenlopen waar de andere proefpersonen zaten te wachten. Die hadden geen t-shirt gekregen en zaten daar gewoon in hun eigen kleren. Achteraf werd aan de Barry Manilows gevraagd hoeveel van hun collega-proefpersonen het shirt volgens hen hadden opgemerkt; gemiddeld schatten ze dit aantal twee keer zo hoog als in werkelijkheid het geval was. De psychologen noemden dit het spotlight effect: de proefpersonen hadden het gevoel dat ze in een sociaal opzicht als een konijn in de koplampen staarden. De vanuit Cornell University opererende onderzoeksgroep heeft sindsdien nog vele tientallen proefpersonen in verlegenheid gebracht – onder meer door hen aan vreemden voor te stellen als iemand die weleens in bed plast en door hen publiekelijk moeilijke, maar eenvoudig lijkende quizvragen te laten beantwoorden. Het resultaat is dat de psychologen er inmiddels aardig in geslaagd zijn het spotlight effect experimenteel te ontrafelen. Dat komt doordat mensen zelf erg op hun blunder gefocust zijn en niet in de gaten hebben dat anderen wel iets anders aan hun hoofd hebben. Bovendien beseffen mensen niet goed hoe empathisch anderen zijn – juist het feit dat die zich onhandig gedrag zo goed kunnen voorstellen, zorgt ervoor dat ze dat mild beoordelen. Dat bleek uit onderzoek waarin de zangkwaliteiten van proefpersonen vriendelijker werden beoordeeld als de luisteraars wisten dat de opdracht was om tijdens het zingen van het Amerikaanse volkslied een half pakje kauwgom weg te kauwen.