Veel winst, saaie huizen

Het was groot zomernieuws: de wachttijd voor huurwoningen is zelfs in de kleinere steden opgelopen tot enkele jaren. Als belangrijkste oorzaak werd de stagnerende woningbouw aangevoerd. Door een gebrek aan duurdere huurwoningen en betaalbare nieuwe koopwoningen blijven alle huurders zitten waar ze zitten.

De jaarlijkse woningbouwproductie is inderdaad tot een dieptepunt gedaald. Dit jaar worden er ongeveer 60.000 woningen gebouwd, nog minder dan tijdens de zware economische depressie van de jaren dertig van de vorige eeuw. Opmerkelijk genoeg hebben de projectontwikkelaars weinig last van de stagnerende woningbouw. Precies in de week dat Aedes, de overkoepelende vereniging van woningbouwcorporaties, alarm sloeg over de oplopende wachttijden voor huurwoningen, maakte de grote projectontwikkelaar Amstelland bijzonder gunstige halfjaarscijfers bekend. Weliswaar was de omzet van Amstelland in de eerste zes maanden van dit jaar door de stagnerende woningbouw gedaald, maar de winstmarges op de dure nieuwe koopwoningen waren zoveel hoger dan in het eerste halfjaar van 2001, dat de nettowinst uiteindelijk toch maar liefst 22 procent hoger uitviel dan een jaar eerder. Zo zijn de projectontwikkelaars de enigen die profiteren van het drama van de woningbouw.

Maar dit verhindert niet dat projectontwikkelaars en woningcorporaties steen en been klagen over alles wat in hun ogen de woningbouw vertraagt en bemoeilijkt. Ze ageren tegen de vele overheidsregels in de bouw, de hoge grondprijzen en ook tegen architecten die van alles en nog wat zouden willen. De ingezakte woningbouw is voor de projectontwikkelaars vaak reden om mooie plannen en ontwerpen alsnog uit te kleden. Dit proces is bijvoorbeeld op de grote Vinex-wijk IJburg in volle gang. Daar staan de stedenbouwkundigen en architecten onder grote druk om de plannen, die van IJburg een bovengemiddelde Vinex-wijk moesten maken, te vereenvoudigen. Allerlei mooiigheden, zoals het idee om in woonblokken plekken open te laten om later te vullen met iets onvoorziens waaraan dan behoefte is, zijn inmiddels gesneuveld. Nu moeten de huizen nog kleiner en soberder, vinden de bouwers, corporaties en zelfs de gemeente. Zo dreigt er weinig over te blijven van het bijzondere karakter dat IJburg had moeten krijgen, reden voor een architect als Bjarne Mastenbroek om zijn bemoeienis met deze Vinex-wijk maar te staken.

Wie alleen naar de woningproductie kijkt, kan het pleidooi van de projectontwikkelaars voor eenvoudigere en saaiere architectuur wel begrijpen. Maar wie ook de winstcijfers van Amstelland verneemt, krijgt toch sterk het gevoel dat Nederland nu wordt opgescheept met middelmatige architectuur ten gunste van de winstcijfers van de projectontwikkelaars.