Topambtenaar laat zich niet verleiden

De hoogste ambtenaar en één van zijn werknemers van Verkeer en Waterstaat werden gisteren verhoord over bouwfraude. Ze schetsten een tegenstrijdig beeld.

Ralph Pans wilde het allemaal niet zo zwart zien als de commissie: ,,Wij gaan uit van de integriteit van onze mensen.'' De hoogste ambtenaar van het ministerie van Verkeer en Waterstaat, secretaris-generaal Pans, had er gisteren tijdens zijn verhoor voor de parlementaire enquêtecommissie bouwnijverheid een zware dobber aan de Tweede Kamerleden te overtuigen dat `zijn' 15.000 ambtenaren hun werk naar beste eer en geweten doen. ,,De resultaten zijn zeer teleurstellend'', zei voorzitter Marijke Vos, die zich normaal zo netjes onthoudt van inhoudelijk commentaar over de verhoren.

Maar de sfeer tussen het ministerie en de commissie was dan ook niet optimaal. Dat Pans eerder deze week een brief had geschreven om zijn mening over het werk van de commissie te ventileren, had blijkbaar kwaad bloed gezet. Pans reageerde met dat schrijven op de beschuldigingen die diverse aannemers tijdens hun verhoor hadden mogen doen over ambtenaren van Verkeer en Waterstaat. Er zouden er wel vijftig omkoopbaar zijn geweest en bijvoorbeeld topambtenaar Kieft had jarenlang onder één hoedje gespeeld met aannemers in Noord-Holland toen hij daar nog voor rijkswaterstaat werkte.

Pans vroeg om een verhoor van Kieft door de commissie om zo diens onschuld te bewijzen. Maar Vos dácht er niet over. ,,Wij bepalen onze eigen agenda. En daarbij: waarom noemt Pans wel de naam van een van zijn topambtenaren, en niet al die andere die ook genoemd zijn?''

Hoezeer Pans ook ijverde voor de integriteit van zijn ambtenaren, gisteren ontstond een tegengesteld beeld. Zo zijn dit jaar twee van Pans' ambtenaren op non-actief gesteld, is er één geschorst en van die drie is eerder een ambtenaar in hechtenis genomen. De exacte verdenkingen tegen de drie blijven overigens onduidelijk. Gisteren werd daarnaast bekend dat het ministerie de naam van een vierde ambtenaar heeft doorgegeven aan het openbaar ministerie. Deze man zou in 1995 `betrapt' zijn in Wenen, bij een voetbalwedstrijd van Ajax. Voorafgaand aan de wedstrijd zat hij op een terrasje aldaar, met directeuren van bouwbedrijven. Hij werd gezien door R. van der Zande, die gisteren ook verhoord werd.

Van der Zande, een van de werknemers bij rijkswaterstaat die verantwoordelijk is voor contracten met aannemers, had net als zijn absoluut hoogste baas Pans een ongemakkelijk verhoor. Verschil was echter dat Van der Zande op de sympathie van Vos en de haren kon rekenen. ,,Moedig'', vond de commissie zijn uitlatingen. Van der Zande, als eerste verhoorde niet in pak gekleed maar in een eenvoudige trui, moest immers vanochtend gewoon weer naar zijn werk, waar de door hem beschuldigde collega's rondlopen.

Volgens Van der Zande heeft rijkswaterstaat de forse bouwopdracht van de verbinding tussen de A10 en de IJ-boulevard in Amsterdam gegund aan een bouwcombinatie van de aannemers KWS, Dura Vermeer en Advin, terwijl grote bouwprojecten openbaar aanbesteed moeten worden. Verdacht, vond Van der Zande.

Net zoals het verstrekken van `meerwerk' aan bouwers, zonder hier een openbare procedure aan te verbinden. Meerwerk, dat bij de bouw van infrastructuur vaak het aanleggen van afritten of zijtakken van een weg inhoudt, kan flink in de papieren lopen. Daar is niets mis mee. Maar deze opdrachten blijven buiten de contracten, waardoor de bouwer die al op locatie bezig is, snel extra kan verdienen op een project waar andere bouwers geen kans op maken. Dat is in strijd met de Europese aanbestedingsregels.

Van der Zandes verhalen werden twee uur later aan Pans voorgelegd, tezamen met een onderzoek dat het ministerie had laten uitvoeren. Hieruit was volgens de commissie gebleken dat ambtenaren op corruptiegevoelige posten veel te lang dezelfde baan hielden en dat de helft van de diensten van het ministerie ,,onvoldoende integriteitbeleid'' had, zo stelde Vos. Daarnaast werden integriteitsschendingen op het ministerie niet standaard geregistreerd. Commissielid Harry Smulders was ook maar weinig enthousiast tegenover Pans en liet zich even gaan. ,,Tja. Dat valt me iets tegen. Eerlijk gezegd. Ik vind dat toch wel...'' (Marijke Vos schuift Smulders snel een briefje onder zijn neus) ,,Ja. Nou, goed. Mogelijk trekt u zich dat aan.''

Pans laat zich echter niet verleiden tot een schuldbekentenis en blijft bij zijn stelling dat de voorbeelden slechts ,,de uitzondering op de regel zijn die bevestigen dat het ministerie een integere organisatie is''.

Smulders weet het daarna ook niet meer, en maakt de tijd vol met obligate vragen over Pans' nieuwe baan bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Wat zijn missie daar zal zijn, wie hem op gaat volgen bij Verkeer en Waterstaat, en, nu hij hier toch zit: ,,Hoe heeft u die baan eigenlijk gekregen?'' Pans, verbaasd: ,,Naar aanleiding van een vacature. Je moet tegenwoordig voor heel veel banen gewoon solliciteren hoor.''