Pronk hoopt op `correctie' van Rio

Volgens Jan Pronk, adviseur van VN-chef Kofi Annan op de top in Johannesburg, zijn de milieuministers oververtegenwoordigd in Johannesburg.

De vergaderingen op de wereldtop over duurzame ontwikkeling in Johannesburg eindigen voorlopig voor de nacht begint. Maar volgens Jan Pronk, speciaal adviseur van de VN-secretaris-generaal Kofi Annan, gaat de uitputtingsslag nu beginnen. ,,Dit weekeinde moeten de onderhandelingen worden afgerond'', zegt hij.

Tegen alle pessimistische geluiden in signaleert Pronk ,,beweging in de gesprekken'' tussen rijke en arme landen. Hij verwacht vooruitgang op alle vijf centrale thema's – water, energie, gezondheid, landbouw en biodiversiteit. Twee successen zijn er al: een actieplan tegen overbevissing en uitbreiding van het programma om gevaarlijke chemicaliën uit te bannen.

Hij ,,voelt'' dat er ook vooruitgang mogelijk is op een van de meest omstreden onderwerpen, het afbouwen van landbouwsubsidies. En misschien wordt er toch iets afgesproken over sanitaire voorzieningen. Nu moeten 2,4 miljard mensen die basale voorzieningen missen. Het voorstel is om dat aantal voor 2015 te halveren. De Amerikanen hebben daar problemen mee. ,,Niemand begrijpt waarom'', zucht Pronk.

Diplomaten spreken in de wandelgangen met respect over Pronks aanpak. De oud-minister van Ontwikkelingssamenwerking en Milieu, bevrijd van ,,het keurslijf van Den Haag'', praat recht voor zijn raap. Wat hem betreft kunnen de onderhandelingen sneller en effectiever. De VN kent nu te veel fora en praatgroepen. Pronk wil ze het liefst ,,uitwieden''. Want ze stimuleren frustrerende onderhandelingstaktieken, waarbij onderwerpen – soms door één lidstaat – steeds van de ene vergadering naar de andere worden doorgeschoven.

Pronk mist in Johannesburg de ministers van Ontwikkelingssamenwerking. De milieuministers zijn oververtegenwoordigd. Terwijl de nadruk nu juist ligt op `de mens' en het terugdringen van armoede, honger, ongelijkheid en analfabetisme. Pronk noemt dat ,,een correctie'' op de top in Rio van tien jaar geleden. Daar kwamen drie milieuverdragen uit voort, over biodiversiteit, verwoestijning en het klimaat. Hij hoopt dat Johannesburg een verdrag over armoedebestrijding zal opleveren. Maar of milieuministers zich daarvoor willen inspannen?

Ook de ministers van Handel laten verstek gaan. Volgens Pronk maakt dat de besprekingen over met name het terugschroeven van subsidies lastig. Wereldwijd ontvangen boeren voor 350 miljard euro aan subsidies. ,,Als je dat elk jaar met tien procent zou verminderen heb je een flink bedrag om duurzame landbouw te stimuleren.'' Helaas willen meeste landen dit onderwerp doorschuiven.

Angst dat de zogeheten partnerships de wereldtop gaan overheersen, heeft Pronk niet. Ze zijn ,,hard nodig'', zegt hij over deze kortlopende projecten waarin overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties samenwerken. ,,Want overheden kunnen het niet meer alleen.'' Pronk ziet het als een voordeel dat er meer partijen meespelen. Dat de onderhandelingen daardoor trager verlopen, gelooft hij niet. Eerder het tegendeel. ,,Onderhandelaars leven van onderhandelen. Als anderen meebeslissen jagen die het proces op.''

Na Johannesburg is het wat Pronk betreft voorlopig gedaan met de grote conferenties. De wereldtoppen over voedsel en veroudering liggen nog vers in het geheugen. ,,Ik zeg niet dat je dit soort massale bijeenkomsten moet afschaffen, dat zou kortzichtig zijn. Maar je moet het minder doen. Wie neemt ze anders nog serieus?''