Melkert: Fortuyn `iets' onderschat

Voormalig PvdA-leider Melkert kruipt weer tevoorschijn. Gisteren een optreden in Den Haag. Vandaag een lang interview op de radio. `Nederland is nog steeds niet helemaal normaal.'

Ad Melkert, de voormalige partijleider van de PvdA, is na de moord op Pim Fortuyn op 6 mei voortdurend per e-mail met de dood bedreigd. ,,Haat zonder grenzen daar kan ik niet bij'' zei Melkert vanmorgen voor de VPRO-radio. ,,Je tast in het duister naar de motieven van de daders. Dat is iets waar je gek van wordt.'' De Fortuyn-aanhang hield Melkert medeverantwoordelijk voor het maatschappelijk klimaat waarin de moord plaatsvond.

Na de historische verkiezingsnederlaag voor de PvdA (van 45 naar 23 zetels) stapte Melkert op als partijleider. Het is de eerste keer dat hij zich uitspreekt over de bedreigingen. ,,Het zet je leven op de kop (...) Het maakt je niet bang, daarvoor ben je niet in de politiek gegaan.'' Melkert vindt ,,Nederland nog steeds niet helemaal normaal in de manier waarop we met elkaar omgaan''.

Sinds de Tweede-Kamerverkiezingen van mei heeft Melkert de media gemeden. De moord op Pim Fortuyn en de dramatische verkiezingsuitslag heeft hij op zich in willen laten werken. In het drie uur durend `marathon-interview' wil Melkert ,,dat met de luisteraars delen''.

Melkert erkent dat het `fenomeen Fortuyn' ,,iets is onderschat''. Dat kwam doordat de PvdA, en het hele kabinetsbeleid, tot februari van dit jaar nog over het algemeen positief werd beoordeeld. Fortuyn bediende zich veel van ,,uiterlijke schijn'' in de manier waarop werd geschopt tegen de ,,gevestigde orde''. Het boek De puinhopen van acht jaar paars van Fortuyn omschrijft Melkert als ,,absurd, alsof we aan de rand van de afgrond leefden.'' Een ,,verwarrend mengsel tussen ego-document en maatschappij-analyse''. Fortuyn bediende zich van ,,one-liners die de realiteit niet dekken''. Melkert: ,,Onze reactie was eerlijk, mijn scepsis over Fortuyns belofte dat alles anders zou worden was terecht.''

Volgens Melkert ,,werd de verkiezingscampagne niet beheerst door feiten en daardoor zijn veel mensen op het verkeerde been gezet''. Hij vindt niet dat er ,,een vuile campagne'' is gevoerd. ,,Hij (Fortuyn, red.) had ook aantrekkingskracht op extreem-rechtse elementen. Dan mag je niet zwijgend langs de kant staan.'' Melkert verwijst naar buitenlandse media die schrijven over de uitholling van de democratie door het opkomende populisme in Nederland. ,,En die zijn niet op hun achterhoofd gevallen.''

Melkert gaf toe dat de PvdA verweten kan worden dat ze bepaalde klachten uit de maatschappij ,,te lang op zijn beloop'' hebben gelaten, zoals van winkeliers die steen en been klaagden over winkeldiefstal. Maar hij verzet zich tegen de atmosfeer waarin alles gezegd moet kunnen worden. ,,Er zijn ook dingen waar je enorm voorzichtig mee moet zijn om ze te zeggen. Sommige taboes moeten blijven, anders ontsnapt de geest uit de fles en hoe krijg je die er dan weer in? En de afgelopen maanden heb ik het idee gekregen dat de geest al uit de fles is.''

Zo heeft Melkert heeft grote bezwaren tegen de manier waarop LPF-minister Nawijn (Vreemdelingenzaken) zijn ideeën ventileert. Deze week bepleitte Nawijn voor het schrappen van alle subsidies voor allochtonen. Gemeenten die niet meewerken aan het uitzetten van uitgeproduceerde asielzoekers zouden moeten worden gestraft. ,,Heel schadelijk'' is het oordeel van Melkert over deze voorstellen, omdat ze niet uitgewerkt zijn.

Melkert is door Nederland voorgedragen als kandidaat voor het bestuur van de Wereldbank. De voormalig partijleider van de PvdA werd voor deze functie gevraagd door zijn politieke opponent VVD-leider Gerrit Zalm. ,,Zeer bijzonder'', zei Melkert over dit initiatief. ,,Dat heb ik zeer gewaardeerd''. De oud-PvdA-leider wordt per 1 november 2002 bij de Wereldbank in Washington een van de 24 bewindvoerders. Melkert voelt zich niet weggejaagd, maar ,,ik zou niet bij de Wereldbank zijn begonnen als ik mijzelf niet gedwongen had om het leiderschap van de PvdA neer te leggen''.

Deze week stelde oud-staatssecretaris van Financiën Wouter Bos zich kandidaat voor het leiderschap van de PvdA. Volgens Melkert zou hij ,,een hele goede kunnen zijn''.

Vorige week maakte oud-staatssecretaris van Europese Zaken Dick Benschop (PvdA) bekend dat hij de Tweede Kamer gaat verlaten. ,,Heel jammer, niet nodig'', zegt Melkert. ,,Ik trok, als eerste man, de consequenties uit de verkiezingsuitslag anderen hoeven niet te volgen.'' Benschop speelde een tijdens de verkiezingscampagne een prominente rol in het PvdA-campagneteam.

Het gesprek van drie uur met Melkert is te beluisteren via www.vpro.nl