Het water stijgt, de ratten zwemmen mee omhoog

Met het rioolwater stijgt ook het aantal meldingen van ratten. ,,Ik leg lijm op de grond om de ratten en muizen te vangen.''

De bewoners van de Rotterdamse achterstandswijk Spangen hoeven niet lang na te denken over de vraag of ze weleens last hebben van ratten. Dat hebben ze. Regelmatig. ,,Ik heb er gisteren nog tien zien lopen langs het water'', zegt Machiel van Wolferen, bewoner van de Wallisweg en als humanistisch raadsman de woordvoerder van de vele illegale bewoners in deze vervallen buurt. Ook enkele aangeschoten bezoekers van café De Dijk aan de Mathenesserdijk zien ze regelmatig wegschieten. ,,Vanmorgen nog vier bij de ondergrondse vuilniscontainers'', meldt een besnorde vijftiger, onvast wijzend naar de overkant. Een vrouw in de Turkse supermarkt vertelt dat ze ,,heel vaak'' last heeft van zowel ratten als kakkerlakken en muizen. ,,Ik leg lijm op de grond om de ratten en muizen te vangen.''

Nauwelijks merkbaar is volgens de bewoners dat het aantal ratten toeneemt na een fikse regenbui, zoals de afgelopen weken, wanneer de riolen vollopen en de ratten zich een weg naar boven banen. Machiel van Wolferen, getooid met een paars oog dat hij opliep toen een drugsdealer hem begon te slaan: ,,Nou, ik kan me voorstellen dat de gemeente Rotterdam het zo wil voorstellen dat het grote aantal ratten een gevolg is van de regenval, maar zo is het niet. We hebben gewoon altijd ratten.''

De ontsmettingdienst van de Roteb krijgt ongeveer zestig meldingen per week over ratten. Dat waren er vorige week, nadat het water in de riolering als gevolg van zware regenbuien snel steeg, ,,een stuk of vijf meer'', vertelt Anneke Dekkers van de ontsmettingsdienst. ,,We hebben niet te maken met een rattenexplosie, maar wel met iets meer telefoontjes.'' Het verbaast de ontsmettingsdienst niet. ,,Het water in de kruipruimtes stijgt. Daar zitten de ratten. En die stijgen mee. Ratten kunnen goed zwemmen.''

Het is niet bekend hoeveel ratten Nederland telt. Wel dat de populaties zeker niet dalen. ,,Er wordt altijd gezegd dat er even veel ratten als mensen zijn en zo is het misschien ook wel'', zegt Jan de Jonge, wetenschappelijk medewerker van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) in Wageningen, een vier jaar geleden geprivatiseerde poot van het ministerie van VROM. De Jonge: ,,Het belangrijkste is ervoor te zorgen dat de rioleringen in orde zijn, dat er geen scheuren in zitten waarlangs de ratten zich kunnen verspreiden.'' Oorzaak is gebrek aan hygiëne: zwerfvuil op straat, te vroeg aangeboden vuilniszakken en achtergelaten etensresten. ,,Wij bieden de ratten voedsel aan'', zegt KAD-directeur Henk Scharp. ,,Wat dacht u van mensen die bij de drive-in van McDonalds een hamburger kopen en de resten weggooien?'' [Vervolg RATTEN: pagina 3]

RATTEN

Dieet van haver, gif en poedersuiker

[Vervolg van pagina 1] Het aantal meldingen van ratten is het afgelopen jaar gestegen, onder meer doordat het tijdens de mkz-crisis niet altijd mogelijk was ze te bestrijden. KAD-directeur Scharp: ,,Het aantal ratten in het buitengebied is fors gegroeid. In Zeeland is op het voormalig werkeiland Neeltje Jans het restaurant onlangs door brand verwoest. Oorzaak was kortsluiting, de ratten hadden alle draden in de keukens doorgeknaagd.''

De bestrijding van de waterrat, rioolrat of bruine rat (Rattus norvegicus) is een vak apart. Zo heeft Delft `nauwelijks' last van ratten, zegt Wim Wittenberg van de ongediertebestrijding. Als er een melding binnenkomt, begint een interessante `wedstrijd' met de rat in kwestie. ,,Als je een rat over een winkelstraat ziet lopen, weet je nog niet in welke winkel hij zit. Als we het gat hebben gevonden, dan strooien we er korrels in en gooien de zaak dicht. De volgende dag kijken we of de rat het gat weer heeft geopend. Zo gaat het een paar dagen lang.'' De meest gebruikte methode is toediening van bromadiolon, een stof die de bloedstolling stopt en inwendige bloedingen veroorzaakt. Een rat bezwijkt meestal na een dag of vier. Anneke Dekkers van de Rotterdamse ongediertebestrijding: ,,Wij lengen gepelde haver aan met het vloeibare bromadiolon, daar doen we nog wat poedersuiker doorheen en daarna mengen we het in de cementmolen.'' De rat moet niet onmiddellijk bezwijken, legt Dekkers uit, ,,anders krijgen de andere ratten in de gaten dat zijn dood met het voer te maken heeft.'' Het gif is ook geschikt omdat het niet leidt tot ,,doorvergiftiging'', bijvoorbeeld van roofvogels.

De Rotterdamse ontsmetters hebben vorig jaar in totaal 2.305 woningen gratis voorzien van rattengif. In plantsoenen en langs singels worden bakken geplaatst, die echter regelmatig doelwit van vandalen zijn geweest. Binnenkort begint Rotterdam met zestig kilo zware betonblokken voorzien van grondankers, aan de zijkant waarvan de rat het giftige voedsel kan ophalen dat er aan de bovenzijde via een schroefdop is ingeworpen.

In Twente heerst al jaren een resistentie onder de bruine rat tegen de in Nederland toegestane bestrijdingsmiddelen. ,,Wij komen op boerderijen waar de ratten als huisdieren rond de stallen lopen'', vertelt Gerard Davina, beleidsmedewerker van de gemeente Dinkelland. ,,Wij moeten daar elk jaar vier of vijf keer met vele kilo's heen, we blijven ze maar voeren.'' Ook de gemeenten Oldenzaal, Tubbergen, Losser en een klein gedeelte van Enschede lijden onder de resistentie. Vermoedelijke oorzaak is volgens het KAD ,,ondeskundige'' bestrijding, wellicht door Duitse bureaus die ,,te weinig'' toedienen en de ratten zo in de gelegenheid stellen antistoffen aan te maken. Sipke Dijkstra, chef van de plantsoenendienst in Losser: ,,Wij hebben tien jaar naar volle tevredenheid gewerkt met difenacum, totdat de producent er drie jaar geleden mee stopte. Wij doen ons best om de zaak onder controle te houden, maar zouden veel efficiënter kunnen werken als we dat middel weer konden gebruiken.'' Wel of niet toelaten van dit middel is een slepende kwestie. Het KAD doet namens de Twentse gemeenten verwoede, maar vergeefse pogingen om `Den Haag' zover te krijgen het weer toe te laten. Het ministerie van VWS meldt ,,voorstander'' te zijn van toelating, maar spreekt van ,,juridische haken en ogen'' en denkt nog ,,een tot twee maanden'' nodig te hebben.

In Rotterdam troost Machiel van Wolferen zich met de gedachte dat hij voor zover bekend geen ratten in huis heeft. ,,Muizen wel'', zegt hij, bijna verheugd. ,,Ratten eten muizen, dus waar muizen zijn, zijn geen ratten.'' Onzin, melden wetenschappers en de ongediertebestrijding in Rotterdam: ,,Wij komen regelmatig bij mensen die zowel ratten als muizen hebben.''