Het is hier veilig, tot we weg zijn

De NAVO-vredesmacht in Macedonië moet het land vreedzaam door de verkiezingen heen loodsen. Maar misschien moeten de jongens langer blijven.

,,Thuis weten ze wel wat onze achternamen zijn'', zegt Ep. Met zijn stoppelige kin en verschoten camouflage T-shirt ziet hij er uit als een Albanese UÇK-strijder die net over de grens met Kosovo is geslopen. Toch heeft de legerjeep een vertrouwd geel nummerbord. Collega Dave pistool losjes op de heup – wijst naar het dorpje Raduša, beneden in het dal: ,,Zie je dat huis met die Nederlandse vlag? Daar wonen wij.''

Ep en Dave zijn leden van het Korps Commandotroepen. Samen met commando Xander bemannen ze een vooruitgeschoven post van Task Force Fox, de NAVO-vredesmacht in Macedonië waarover Nederland sinds 26 juni de leiding heeft. De zogeheten Field Liaison Teams hebben tot taak inlichtingen te verzamelen rond de Macedonische hoofdstad Skopje, het gebied waar het vorig jaar tot gevechten kwam tussen het Macedonische leger en etnische Albanezen van het `UÇK-M'. Bovendien moeten de commando's waarnemers van de OVSE voor gevaar behoeden of waarnemers van de Europese Unie die een kijkje komen nemen in Raduša. ,,Dan zijn we een soort veredelde bodyguards'', zegt Ep.

Task Force Fox (TFF), ongeveer 750 militairen, is de kleine opvolger van Task Force `Harvest'. Deze NAVO-troepenmacht van 3.500 man zag er vorig jaar op toe dat de strijders van het UÇK-M enkele duizenden wapens inleverden. Met de inzamelingsactie werd uitvoering gegeven aan een van de belangrijkste voorwaarden van het vredesakkoord van Ohrid, dat vorig jaar juni een einde maakte aan maandenlange schermutselingen. Aanvankelijk was het de bedoeling dat de NAVO na operatie `Essential Harvest' weer zou vertrekken, maar al snel werd duidelijk dat zowel aan Albanese als Macedonische zijde behoefte bestond aan voortzetting van de NAVO-presentie. Officieel heeft TFF de taak om onafhankelijke waarnemers die toezien op het akkoord van Ohrid te beschermen.

Nederland levert met ongeveer 300 militairen de staf en ondersteuning van de Task Force. Frankrijk, Duitsland en Italië leveren in totaal zo'n 450 gevechtssoldaten. Vandaag vertrokken bovendien nog eens twee Nederlandse Chinook transporthelikopters met zo'n dertig man personeel naar het gebied. TFF bereidt zich voor op de eerste verkiezingen sinds de oorlog, op 15 september, die naast de ongeveer 300 waarnemers die nu al het land doorkruisen, zo'n 750 extra `monitors' naar Macedonië zal brengen.

Met de start van de verkiezingscampagne is de spanning in het land, die sinds het vredesakkoord elke maand `een lichte afname' te zien heeft gegeven, weer wat aan het oplopen, zegt de comandant van TFF, de Nederlandse generaal Harm de Jonge. Tot nu toe blijft het bij verbaal geweld. Hoewel De Jonge niet uitsluit dat er zich hier en daar rond waarnemers een incident kan voordoen dat de taskforce dwingt in te grijpen, denkt de generaal niet dat de verkiezingen kunnen leiden tot nieuwe gewapende confrontaties. ,,Grote onrust of echte opstanden verwachten we niet''.

Toch is het nog niet veilig is in Macedonië. Er is, zoals De Jonge dat noemt, ,,behoorlijk wat achterstallig onderhoud op het gebied van law and order'' in het kleine Balkanland. Elke nacht zijn er schietpartijen, soms een `vreugdevuur', soms afrekeningen tussen criminele bendes. Op 8 juli kwamen waarnemers van de OVSE bij Zelino terecht in een schietpartij tussen Macedonische militairen en Albanezen en moest de Task Force ingrijpen. De laatste weken zijn er voortdurende geruchten over Albanese paramilitairen bij Lipkovo, vlakbij de grens. Of die geruchten kloppen, is de vraag, zegt De Jonge.

Het is deze instabiliteit die het onwaarschijnlijk maakt dat TFF op 26 oktober, wanneer het mandaat van de missie afloopt, zal vertrekken. De Nederlandse militairen is gezegd rekening te houden met het volledig `uitdienen' van de normale uitzendduur van zes maanden waarmee de soldaten pas tegen Kerst naar huis zouden kunnen. Daarna zullen anderen het waarschijnlijk moeten overnemen, zegt De Jonge ,,Alle partijen zijn het erover eens dat het nuttig zou zijn dat de NAVO nog een tijd in het gebied blijft.'' Hoeveel langer, daar wil De Jonge niet over speculeren. Anderen willen wel kwijt dat een verlenging van de missie tot medio 2003 mogelijk onder leiding van de EU in plaats van de NAVO voor de hand ligt.

Ondertussen dreigt het gevaar van `mission creep', het geleidelijk opschuiven van de taken, voor Task Force Fox. Daar waar het officiële mandaat beschermen van waarnemers zeer beperkt is, is de officieuze taak van TFF veel breder: de aanwezigheid van de NAVO heeft een kalmerende werking op een Balkanland waarin de twee belangrijkste etnische groeperingen nog geen jaar geleden elkaar naar het leven stonden. Na aanvankelijke afkeer van vooral Slavische zijde hebben de Macedoniërs geleerd TFF te vertrouwen. Dat heeft bijvoorbeeld tot gevolg dat de bevolking soms liever bij de NAVO, dan bij de lokale politie aanklopt, vertelt De Jonge. ,,Daarom is het goed als de NAVO hier op termijn vertrekt.'' Aan een missie met `open einde' zoals in Bosnië (sinds 1995) of Kosovo (sinds 1999) wil niemand nog denken.

,,Schooiers en smokkelaars''. Zo worden de Albanese inwoners van van Raduša door de Slavische Macedoniërs omschreven, vertelt commando Ep. Het strategisch gelegen bergdorp is behalve een UÇK-nest een doorgangshaven voor smokkelwaar. Tijdens de korte oorlog van vorig jaar werd het dorp tevergeefs belegerd door het Macedonische leger. Ep en Dave laten zien dat er nog steeds tanks zijn geposteerd op strategische posities in de vallei. ,,Als het conflict weer begint, moeten de leiders hier vandaan komen'', zegt Ep. Nu is alles uiterst rustig in Raduša. ,,Maar je weet niet wat er gebeurt als wij hier eenmaal weg zijn.''