Haider pokert om macht binnen zijn FPÖ

Een ruzie tussen Jörg Haider en zijn partijleider over belastingen, is eigenlijk een machtsstrijd tegen de achtergrond van een dreigend electoraal verlies.

Er waren in Oostenrijk de laatste jaren altijd twee Jörg Haiders. Er was de leider-achter-de-schermen van de populistische FPÖ, de winnaar van de verkiezingen in 1999 die uit de politieke schijnwerpers verdween omdat de partij alleen zonder hem kans maakte op regeringsdeelname. En er was het o-zo-gewone-partijlid, dat weliswaar gouverneur is in de deelstaat Karinthië maar dat zich verre houdt van de elke bemoeienis met de landelijke politiek. Die tweede heeft nooit bestaan, Haider is er de man niet naar om zich stil te houden.

Deze week was er ineens een derde Jörg Haider. Dat was de gewone burger, die van zijn recht gebruikmaakt om via een Volksbegehren, een handtekeningenactie, de regering op andere gedachten te brengen. Op ,,oerdemocratische manier'', zoals Haider zelf zei, wilde hij de regering zover krijgen, zich te houden aan een afgesproken belastingverlaging voor volgend jaar. De regering besloot die verlaging een jaar uit te stellen om daarmee, net als in Duitsland, de schade van de recente wateroverlast te betalen.

Achter het debat over de belastingplannen gaat een machtsstrijd binnen de FPÖ schuil, met name tussen Haider en vice-premier en partijleider Susanne Riess-Passer, ooit afgeschilderd als vertrouweling van Haider en door hemzelf na de vorige verkiezingen als partijleider naar voren geschoven.

Haider eiste een speciaal partijcongres over de belastingkwestie. Maar Riess-Passer voelde daar niets voor en zei dat ze zo'n congres niet meer in functie zou meemaken. Ze kreeg steun van partijgenoot en minister van Financiën Karl-Heinz Grasser. Ook minister van Defensie Herbert Scheibner, officieel de tweede man van de FPÖ en potentieel opvolger van Riess-Passer als zij zou opstappen, liet weten ,,dat het huidige ministerschap hem volledig in beslag nam'' en dat hij dus niet beschikbaar was voor het vice-premierschap.

Daarmee was de eerste slag door Riess-Passer gewonnen. En ook de tweede, over het petitionnement, werd gisteren in haar voordeel beslecht. ,,We behoeden de partij ervoor om een besluit te moeten nemen en laten dat over aan het volk'', zei Haider maandag bij de aankondiging van zijn actie. Dat kan ik ook, dacht Riess-Passer en nog diezelfde avond pareerde ze die met het voorstel voor een Volksbefragung, een raadgevend referendum. Riess-Passer zei niet bang te zijn voor de mening van het volk.

Haider kon niet anders dan zijn petitionnement opschorten. Maar omdat hij ,,de partij voor een riskante vuurproef behoedt'' wil hij wel dat de partijtop nog een keer serieus over de belastingverlaging spreekt. En als er ,,voor deze zeer grote tegemoetkoming van mijn kant'' geen concessies komen, zal hij zich gedwongen zien om zich ,,stapsgewijs'' uit de politiek terug te trekken – het is niet voor het eerst dat Haider dit dreigement uit.

Ook al zou een vertrek van Haider dramtaische gevolgen hebben voor de partij, Riess-Passer lijkt niet erg onder de indruk. Voor haar heeft hulp aan de slachtoffers van de watersnood prioriteit. ,,Niet een beetje hulp, maar echte en werkelijke hulp''. Daarnaast moet ook de arbeidsmarkt gesteund worden. De vice-premier voelt er daarom niets voor ,,de oude weg van de sociaal-democraten te bewandelen'' en meer schulden te maken.

Haider zegt dat zijn plannen helemaal niet duur zijn. Hij weet precies hoe hij ze wil betalen: geen Eurofighters aanschaffen, nationaal parlement en deelstaatparlementen verkleinen, zelfbestuur bij de sociale verzekering afgeschaffen, extra uitgaven in het kader van de uitbreiding van de Europese Unie schrappen en putten uit de reserves van de Nationale Bank.

Achter Haiders bezorgdheid over de belastingverlaging gaat volgens commentatoren in werkelijkheid de vrees schuil dat de FPÖ de gunst van de kiezers verliest. Sinds de glansrijk gewonnen verkiezingen in 1999 (26,9 procent) heeft de partij bij regionale verkiezingen alleen maar verloren. In Stiermarken 4,7 procentpunten, in Wenen zelfs 7,8. In Neder- en Opper-Oostenrijk en in Tirol worden soortgelijke verliezen verwacht.

In juni bood Haider al aan zich weer wat meer met de partij te bemoeien. Hij wilde het partijleiderschap wel van Riess-Passer overnemen. Maar die voelde daar niets voor. Gisteren zei ze dat Haider wel vice-premier mag worden, ,,als hij denkt dat hij het beter kan''. Maar ze weet dat een grote meerderheid van de partijleden achter haar staat.

De oppositionele sociaal-democraten spreken er schande van dat de FPÖ een partijcrisis probeert op te lossen over de rug van het volk. Een referendum kost zeker 7 miljoen euro, dat geld kan volgens de SPÖ wel beter besteed worden. De partij heeft gevraagd om vervroegde verkiezingen. De ÖVP doet er, net als bij eerdere partijtwisten van haar coalitiegenoot, zo veel mogelijk het zwijgen toe. Dinsdag herinnerde Gerhard Hirschmann, in 1999 een groot voorstander van de coalitie met de FPÖ, er in Der Standard aan dat de coalitie geslaagd is: ,,Het belangrijkste is, dat dank zij deze coalitie kon worden voorkomen dat Haider met zijn partij uitgroeit tot de sterkste kracht in het land. Dat is de historische dimensie van deze coalitie.''