Defensie dicht bij afstoten taken

In vier jaar tijd moet Defensie ruim 700 miljoen euro bezuinigen. De operatie gaat veel verder dan eerdere bezuinigingen `met de kaasschaaf'.

`Geen potlood' mag meer worden gekocht. De kersverse bewindslieden op Defensie, minister Korthals (VVD) en staatssecretaris Van der Knaap (CDA) hebben tot 1 november een investeringsstop afgekondigd. Tot die datum zullen alle financiële plannen worden stilgelegd.

Defensie moet bezuinigen, en niet voor het eerst. Sinds het einde van de Koude Oorlog heeft het departement miljarden moeten inleveren. Een deel van de bezuinigingen moet nog worden uitgevoerd, zo zegt een woordvoerder. ,,Er zijn maatregelen bij die nog dateren uit de tijd van minister Ter Beek.'' Ter Beek was tussen 1989 en 1994 minister van Defensie.

Nu het kabinet-Balkenende miljarden wil besparen, ontspringt Defensie opnieuw de dans niet. Uit de zogenoemde Beleidsagenda 2003 blijkt dat het departement voor de komende kabinetsperiode een `taakstelling' van 701 miljoen euro opgelegd heeft gekregen. Tegenover de opgelegde bezuiniging staat ook extra geld, `beleidsintensivering' in ambtenarenjargon, van 130 miljoen euro voor het uitbouwen van het Europese Veiligheids- en Defensiebeleid (EVDB).

Dat neemt niet weg dat er in de komende vier jaar ruim 700 miljoen euro zal moeten worden bezuinigd, en dat is veel voor een ministerie met een jaarlijkse begroting van ongeveer 7 miljard euro. Waar haalt Defensie dat geld vandaan? Bijvoorbeeld door te bezuinigen op personeel, zo blijkt uit de Beleidsagenda 2003, een intern document waarin de contouren van het beleid van de komende jaren zijn vastgelegd.

Over het bestand aan militairen zal een `efficiencykorting' van 4 procent worden doorgevoerd, zo stelt het stuk. In normaal Nederlands: het aantal militairen (ongeveer 52.000) zal met ruim 2.000 worden teruggebracht zonder dat dit de slagkracht van de krijgsmacht aantast. Het burgerpersoneel (ongeveer 17.000 medewerkers) krijgt een `efficiencykorting' van 4 procent en een `volumekorting' van 5 procent te verwerken. Dat laatste betekent dat de personeelsreducties niet alleen kunnen worden gerealiseerd door efficiënter te werken. In totaal zullen in de komende vier jaar ongeveer 4.000 functies worden geschrapt.

De bewindslieden, zo stelt de Beleidsagenda, is er veel aan gelegen de ,,personele taakstellingen'' zo ,,verantwoord mogelijk uit te voeren''. Zo zal gekeken worden of personeel kan worden weggesneden uit de staven, uit ondersteunende eenheden, maar ook uit ,,operationele eenheden'' de troepen op land, op zee en in de lucht.

Maar alleen met personeelsreducties komt Defensie er niet. De Beleidsagenda spreekt daarom ook van ,,tijdelijke (meerjarige) kortingen op de investeringen of het stopzetten ervan''. Dit betekent dat plannen voor nieuw materieel opnieuw worden bezien. Zelfs verplichtingen die al zijn aangegaan zoals bijvoorbeeld een order van 422 miljoen euro voor nieuwe houwitsers voor de landmacht kunnen daarbij alsnog worden geschrapt, zo bevestigt de woordvoerder.

In het verleden werden bezuinigingen bij Defensie altijd uitgevoerd met de `kaasschaaf'. De Defensienota 2000 van minister De Grave legde wel nieuwe accenten, maar liet de oude structuur van de krijgsmacht intact. De nu opgelegde bezuinigingen zijn echter zo groot dat het aanpassen lees: afstoten van taken onontkoombaar lijkt. De Beleidsagenda spreekt van ,,aanpassing van onderdelen van de Defensienota''. ,,Als je bijvoorbeeld besluit de artillerie af te schaffen heb je de hele taakstelling in een keer gehaald'', zegt de woordvoerder. ,,De vraag is natuurlijk of je dat echt wilt.'' De komende maanden zullen concrete plannen worden uitgewerkt. Op 1 november zal de tijdens prinsjesdag gepresenteerde begroting via een `Nota van wijziging' worden aangepast. Tot die tijd zijn alle plannen bevroren.

De vakbonden voor militair personeel zijn verontwaardigd over de voorgenomen personeelsreducties. De bonden vinden dat het hoog tijd wordt dat er een geheel nieuwe Defensienota komt. ,,Als je er nu weer met de kaasschaaf overheen gaat, bestaat het gevaar dat de krijgsmacht niet meer berekend is op haar taken'', zegt voorzitter J. Debie van de VBM/NOV. ,,Deze bezuinigingen laten zien dat de Defensienota 2000 is achterhaald'', zegt AFMP-voorzitter T. Heerts. ,,We moeten zo snel mogelijk vastleggen wat er eigenlijk nog van Defensie wordt verwacht''.