Sadistisch stoeien in landhuis

Landhuis Oud-Amelisweerd in Bunnik is deze maand geopend voor publiek, en dat is bijzonder. Het schitterende 18e-eeuwse huis, dat vorig jaar nog in al zijn oud-Hollandse pracht figureerde in Pieter Verhoefs film Nynke, is eigendom van de gemeente Utrecht. Het beheer is uitbesteed aan het Centraal Museum, dat er een van zijn medewerkers bij wijze van anti-kraakwacht in laat wonen en dat er soms kunstenaars te logeren legt op de romantische houten zolder. Het museum voert in Oud-Amelisweerd een `Doornroosje-beleid': het hele jaar door wordt er gerestaureerd, 's zomers worden de werkzaamheden zes weken onderbroken voor een korte openstelling.

Een rondgang door de vertrekken leert dat de restauratie nog bij lange na niet is voltooid, maar dat is juist wel mooi: van vocht opbollend behang,zwart geblakerde schouwen en panelen waar de verf vanaf bladdert verhogen de mysterieuze sfeer. ,,De kamers met gesloten deuren mag u niet betreden', zegt de gids met onheilspellende stem. Hij leidt z'n bezoekers in kleine groepen door de kamers met een uitgebreide rondleiding vol historische anekdotes. Over de laatste bewoonster van Oud-Amelisweerd bijvoorbeeld, over wie het gerucht gaat dat ze de boel liet vervallen en schilders en klusjesmannen krijsend de deur wees tot ze in 1989 hoogbejaard werd weggevoerd. En over Lodewijk Napoleon, die hier ,,zeven gedocumenteerde nachten' doorbracht, en aan wie het huis z'n vensters en luiken in Empire-stijl te danken heeft.

De weg voert verder langs eeuwenoude wijnvaten in de vochtige kelder, langs prachtig Chinees papierbehang met bloemen en vogels, dat de huiseigenaar rond 1770 moet hebben gekocht in de stad, en langs marmeren reliëfs met engeltjes boven de deuren.

Na deze schatten komen de gifgroene toiletten van Atelier Van Lieshout en het grof geblokte kleurentapijt op de bovenste verdieping als een schok. Oorzaak van deze tweedeling is de koers die het Centraal Museum bij de restauratie bewandelt: Oud-Amelisweerd wordt wel opgeknapt, maar het huis moet ook leeg blijven, en ,,robuust'. Een complete reconstructie van die goede ouwe tijd is uit den boze, want ,,dat is kitsch', aldus de gids. ,,De voortgang van de tijd moet zichtbaar blijven.' Het resultaat is misschien wel origineel, maar doet ook pijn aan de ogen, en wordt vooral door oudere bezoekers lang niet altijd gewaardeerd. Maar op hen richt het Centraal Museum al langer zijn energie niet meer.

De zeven videowerken van kunstenaar Peter Bogers (1956), die onder de titel Only Human de openstelling dit jaar luister moeten bijzetten, zijn evenmin aan hen besteed: die zijn verwarrend en soms wrang en shockerend, gemaakt met de meest geavanceerde technieken. In de hal draaien in een vitrine vijf video's op piepkleine schermpjes, van handen die elkaar bibberig schudden, geopende monden onder water met lillende tongen en vingertjes die als zeewier uit het donker omhoog komen. Bij de trap stoeien een vader en zoon in slow motion met elkaar. Van liefkozingen en gekietel loopt de scène over in wat steeds meer op de sadistische overmeestering van een kind door een veel sterkere volwassene gaat lijken. Die open mond van de jongen, is dat nou een lach?

In de eetkamer, waarvan het behang met lieflijke boerenscènes al is schoongemaakt en opgeknapt, speelt Bogers direct op zijn omgeving in en projecteert hij de hoofden van twee boerinnetjes vergroot op een kaal stuk muur. Ze trillen met tussenpozen. Dat is hun reactie op de video die in de hoek van de kamer draait: één lange montage van mensen die elkaar doodschieten, rechtstreeks opgenomen van de gewone televisie. Die kun je uitzetten; hier verlaat je dan maar het vertrek.

Tentoonstelling: Only Human, t/m 29-9 in: Landhuis Oud-Amelisweerd, Koningslaan 9, Bunnik. Open za en zo. Toegang alleen met rondleiding. Entree E8,-.Inl. 030-2362362 of www.centraalmuseum.nl