`Het heeft voorheen aan openheid ontbroken'

Oud-staatssecretaris Wouter Bos wil een eigen koers gaan varen als de leden hem kiezen als PvdA-leider. `Een beetje Leefbaar Nederland-achtig'.

Eind juli hakte hij de knoop door. De stroom aan tegenstrijdige adviezen die Wouter Bos (39) de maanden daarvoor had gekregen, hadden hem lang bezig gehouden. Als eerste stelde de oud-staatssecretaris van Financiën zich gisteren officieel kandidaat voor het leiderschap van de PvdA. Naar verwachting zal in ieder geval de vice-fractievoorzitter Adri Duivesteijn na Prinsjesdag ook zijn kandidatuur bekend maken. De fractievoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven twijfelt nog. In december houdt de partij voor het eerst in haar geschiedenis een ledenraadpleging over het leiderschap.

Na de verwoestende nederlaag op 15 mei moest er iets gebeuren, vond Bos. De analyse van wat er volgens hem is fout gegaan stond gisteren in het PvdA-blad Socialisme & Democratie. Bos schrijft daarin dat er ,,een beeld ontstond van een partij die de aansluiting was kwijtgeraakt bij wat grote groepen in de samenleving beroerde; een partij ook die in de halfslachtige manier waarop debatten (niet) werden gevoerd en keuzen (niet) werden gemaakt uiteindelijk voor velen vlees nog vis bleek.''

Bos, vanmorgen op zijn werkkamer in Den Haag: ,,Partijleden zeggen tegen me: de partij heeft rust nodig, maar dat is het laatste dat we nodig hebben. Ik neem er geen genoegen mee als een soort veredeld GroenLinks met mooie principes aan de zijlijn te gaan staan. We hebben genoeg ideeën, genoeg inhoud, daar wil ik weer steun voor zoeken.'' In de brief waarin hij zich gisteren officieel kandideerde, eist Bos de multiculturele samenleving, maar ook veiligheid en leefbaarheid op als PvdA-thema's.

U laat u in uw brief inspireren door de verkiezingsnederlaag van 1982 en Joop den Uyl. Waarin lijkt u op hem?

,,Ik pretendeer niet op Den Uyl te lijken. Maar de strijdlust die hij, hoewel hij gebroken moet zijn geweest, in 1982 toonde, hebben wij nu ook nodig. We moeten weer in onszelf gaan geloven. Die energie heb ik. Daarbij, ik houd enorm van het debat, en vind dat je daar met een zekere openheid in moet durven gaan. Daar heeft het de PvdA wel eens aan ontbroken, de laatste twaalf jaar.''

Wat geeft u het idee dat de PvdA na jaren van `luiheid' nu ineens nieuwe veerkracht kan vinden?

,,Ik hoop dat het gevoel van urgentie dat er na 15 mei heerste nog een tijdje blijft rondhangen. We zijn ontzettend afgestraft en de schrik zat er bij iedereen echt goed in. Zo'n sfeer kan helpen om de boel te veranderen. Een van de redenen dat we onzichtbaar zijn geworden de laatste jaren was dat we deel uitmaakten van de coalitie, hetgeen per definitie minder mogelijkheden tot profilering geeft. In een oppositierol is dat makkelijker.''

Er ontstond gisteren direct verwarring over de procedure van de kandidaatstelling. Is dat niet typisch oude PvdA?

,,De reacties die ik kreeg waren over het algemeen inhoudelijk van aard, maar inderdaad bleek Adri Duivesteijn verrast te zijn over het tijdstip van mijn kandidaatstelling. Ik vind het jammer dat als iemand probeert te enthousiasmeren je een dergelijke procedurele reactie krijgt.''

In uw analyse in het blad S&D heeft u het over luisteren naar de burger, veel het land in, huiskamergesprekken. Bent u bezig om het begrip politieke partij opnieuw uit te vinden?

,,Niet direct, maar het is wel zo dat ook in internationaal perspectief er steeds meer stemmen opgaan die zeggen dat de nationale partij eigenlijk een verzameling is van lokale, federale bases. Een beetje Leefbaar Nederland-achtig, zeg maar. Ik ben bereid daar over na te denken, ik voel er wel iets bij, maar ik weet nog niet hoe dat uit gaat pakken.''

Bent u niet bang een tweede Heerma of een De Hoop Scheffer te worden in plaats van een tweede Balkenende?

,,Dat is precies de reden geweest dat ik zo lang heb nagedacht over deze beslissing. Enkele partijgenoten hebben me er ook voor gewaarschuwd. Het risico bestaat dat je voortijdig bent afgebrand en bij de volgende verkiezingen gepasseerd wordt als lijsttrekker. Als ik bezorgd zou zijn geweest over mijn carrièreplanning, had ik me beter niet kunnen kandideren. Maar ik denk dat er een aantal dingen veranderd is. Het is voor het eerst dat er een ledenraadpleging wordt gehouden voor het partijleiderschap. Bij Heerma en De Hoop Scheffer gebeurde dat allemaal in achterkamertjes. Juist door de democratische procedure heeft de nieuwe leider van de PvdA een eigen mandaat van de partij. Dat maakt dat hij of zij, makkelijker dan dat dat bijvoorbeeld voor Melkert was, zich onafhankelijker op kan stellen.''