`Concerns kapen de wereldtop'

Op de wereldtop over duurzame ontwikkeling in Johannesburg eisen multinationals veel aandacht op. Vertegenwoordigers van `het gewone volk' voelen zich in de hoek gedrukt.

Het is niet alleen de snelle auto die voor de restaurants in Sandton op een draaischijf staat. Of de zwoele Duitse commentaarstem die in vijf verschillende tenten uit de speakers klinkt. Het zijn beslist de mannen in pak, met oortelefoon en zonnebril, die zonder gêne de jeuk uit hun kruis krabben. Zij hebben van het BMW-paviljoen op de conferentie over duurzame ontwikkeling in Johannesburg een theater gemaakt waar je niet omheen kunt. Zelfs als je zou willen.

De Duite autofabrikant heeft het grootste terras bij het conferentiecentrum tot aan de tafels van de omliggende cafés bezet. Een vijftal agenten van een particulier beveiligingsbedrijf bewaakt de `Earth Lounge' die in de vorm van een plastic aardbol de boodschap verkoopt: ook BMW geeft om het milieu.

De multinationals laten zich nadrukkelijk zien in Johannesburg, sommige subtieler dan andere. Diamantproducent De Beers schuift elke dag trouw een brochure onder de deur van de hokjes waar journalisten hun verhalen tikken. En Mercedes heeft het monopolie op het transport van de honderden regeringsdelegaties die de komende week door de stad reizen.

De PR-campagnes van de honderden bedrijven die aan de wereldtop meedoen zijn een doorn in het oog van milieugroeperingen. Zij vrezen dat de multinationals de komende dagen alle aandacht opeisen en de onderhandelingen in gijzeling nemen.

,,De bedrijven drukken niet alleen hun stempel op het uiterlijk van deze conferentie maar ook op wat er binnen gebeurt'', klaagt David Waskow van Friends of the Earth. De actiegroep had zelf graag een expositie gehouden op het centrale plein in Sandton maar haalde bakzeil.

Milieugroeperingen schermen sinds het begin van de top met een brief waaruit blijkt dat het Amerikaanse bedrijf Exxon zware druk heeft uitgeoefend op president George W. Bush om weg te blijven in Johannesburg. ,,En dat doet hij. Hij is nu lekker aan het golfen'', zegt Eugène van Haaren van Milieudefensie. ,,Bedrijven proberen de conferentie te verzieken.''

Multinationals achten hun aanwezigheid niettemin essentieel. ,,Duurzaamheid is niet alleen een politieke aangelegenheid'', zegt woordvoerder Andreas Klugescheid van BMW. Als een autohandelaar zet hij zijn benen wijd en slaat hij zijn armen over elkaar. ,,De industrie moet ook verantwoordelijkheid nemen.''

Op de parallelconferentie in Nasrec, veertig kilometer ten zuiden van Sandton, moeten ze daar erg om lachen. In Nasrec loopt geen van de deelnemers in pak. Dit is de top van `het gewone volk': non-gouvermentele organisaties, actiegroepen, vrouwenbewegingen die zonder bodyguards praten over dezelfde thema's als op de `echte' conferentie in Johannesburg. ,,Ik zie werkelijk de relevantie niet van de plannen van BMW voor de allerarmsten, over wie het hier in Johannesburg zou moeten gaan'', lacht Jessica Nkuube uit Oeganda.

Ze heeft het gevoel dat de organisatie van de top de actiegroepen zover mogelijk heeft weggestopt. ,,Ze zijn natuurlijk bang dat we problemen veroorzaken.'' In Nasrec heerst de angst dat op de wereldtop alleen bedrijven en regeringen worden gehoord. Begin deze week weigerde de organisatie 2.000 deelnemers de toegang tot de conferentiehallen in Sandton omdat er geen plek zou zijn. ,,Discriminatie'', vindt gedelegeerde William Stanley uit India die maandag niet naar binnen mocht in Sandton. ,,Onze stem moet toch ook kunnen klinken.''

Veel van de gedelegeerden in Nasrec zullen aanstaande zaterdag de straat opgaan om te demonstreren tegen de onderhandelingen die volgens velen alleen de rijke landen dienen. Een bonte coalitie van anti-globalisten, landlozen, anarchisten en Palestijnen heeft beloofd Sandton te omsingelen. Volgens vrouwenactivist Julliet Wamahooka voedt de opzet van de conferentie de vastberadenheid van de actievoerders. ,,De beleidsvormers beslissen in Sandton, terwijl degenen waar ze over praten ver weg zijn gestopt in een uithoek van de stad. Noemen we dat niet gewoon apartheid?''