Brazilië: waar IMF faalt, slaagt de `Fed'

Wat het IMF met een megalening niet lukte, lukte wel de Amerikaanse centrale bank. Herstel van vertrouwen in de Braziliaanse economie.

Een gesprek op de Federal Reserve van New York gaf uiteindelijk de doorslag. Twee weken geleden poogde het Internationaal Monetair Fonds (IMF) tevergeefs de economische crisis in Brazilië te smoren. Het verstrekte een megalening van 30 miljard dollar. Het hielp niet. Kapitaal bleef het land ontvluchten, de real bleef dalen. Maar het gesprek deze week tussen Brazilië en de grootste banken ter wereld, de Amerikaanse voorop, deed de Braziliaanse financiële markten wél opleven. Het IMF stond langs de zijlijn.

Zo krijgt George Soros alsnog gelijk. De Amerikaanse financier waarschuwde dat het IMF zich blindstaart op het idee dat de markten met wat financiële ruggensteun alle rimpels zullen gladstrijken. De markt werkt volgens Soros minder efficiënt dan het IMF denkt, vooral als de partijen op die markt, zoals bankiers, door angst bevangen raken. Op zulke momenten heeft een gesprek méér zin dan het pompen van vele miljarden.

Angst voor Brazilië was er volop. ,,Niemand zal het willen toegeven, maar er was in feite een totale stop op exportkredieten van kracht'', zegt een Nederlandse bankier in São Paulo. Buitenlandse banken die aan exporteurs dollarkredieten verstrekken, waren bang dat zij aan het einde van de rit reals, geen dollars zouden terugkrijgen. De gebeurtenissen in buurland Argentinië liggen daarbij vers in het geheugen.

Zelfs het betrekkelijk risicoloze exportkrediet waarbij transacties worden gedaan via rekeningen buiten Brazilië, werd de afgelopen weken gemeden. Van de 16,5 miljard dollar aan voorfinanciering van export die gewoonlijk circuleert in de Braziliaanse bankwereld, was nog maar de helft over. Het IMF slaagde met zijn reuzenlening er niet in die trend om te buigen.

Volgens de bankier sloeg de angst vooral om zich heen op de hoofdkantoren van de grote banken in de VS en Europa; in São Paulo zelf was geen crisissfeer. Het exportkrediet werd stopgezet in opdracht van die hoofdkantoren; bankiers ter plekke waren minder pessimistisch over de situatie. Ondanks zwakke punten, zoals te hoge overheidsuitgaven, steekt volgens hen de Braziliaanse economie gezond in elkaar.

,,Er bestaan waanideeën over dit land'', zegt de bankier. ,,Topbankiers zouden hier vaker een kijkje moeten komen nemen. Dat kan paniek zoals de afgelopen weken voorkomen.''

Soros pleitte twee weken geleden voor een onafhankelijke regie, om te voorkomen dat marktdeelnemers irrationeel zouden handelen. Hij ziet hier een rol weggelegd voor de centrale banken van de economische grootmachten als de VS en Europa. Die kunnen genoeg gewicht in de schaal leggen om bijvoorbeeld banken over te halen om in tijden van crisis de kredietkraan open te houden.

Toevallig vond het overleg tussen Brazilië en de banken plaats in het gebouw van de Federal Reserve van New York, de belangrijkste van de Amerikaanse centrale banken. Of was dat niet toevallig? Een woordvoerder verklaarde gisteren dat er geen bemoeienis met het overleg was geweest. Maar in de financiële wereld bestaat er vrijwel geen twijfel over dat de Federal Reserve van New York, in feite de sterke arm van het Amerikaanse stelsel van centrale banken, achter de schermen wel degelijk een belangrijke rol heeft gespeeld.

Armínio Fraga, de president van de Braziliaanse centrale bank, overtuigde tijdens het gesprek in de `Fed' de aanwezige bankiers dat het opheffen van de `kredietboycot' in het belang was van alle partijen. ,,Dit was veel belangrijker dan het hulppakket van het IMF'', zegt de Nederlandse bankier uit São Paulo.

Pim Mol, algemeen directeur van Fortis-dochter en vermogensbank MeesPierson in Nederland, vindt dat het IMF met het toedienen van kapitaalinjecties de verkeerde weg bewandelt. Injecties werken verslavend. Het leidt tot gemakzucht. En bij banken en investeerders neemt de bereidheid om verantwoordelijkheid te nemen af, aangezien er toch altijd een pot met geld is om een crisisland mee op te lappen.

Het IMF slaagt er tot nu toe steeds in om de internationale `kapitaalsorde' te handhaven, maar met almaar grotere hulppakketten. Die bieden geen structurele oplossingen, zegt Mol. Hij verwijst naar econoom en Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz, de grootste criticus van het IMF en pleitbezorger van `microkredieten', leningen voor kleine en middelgrote ondernemers.

Het IMF legt te veel nadruk op het monetaire beleid, terwijl er juist zou moeten worden geïnvesteerd in onderwijs en armoedebestrijding. Zonder zulke investeringen `in de bevolking', meent Stiglitz, blijven economie en samenleving ongezond, de IMF-miljarden ten spijt.