`We dachten niet aan iets onwettigs'

Koffierondjes, claimbestanden en geheime wachtwoorden. Tijdens de verhoren van gisteren bleek ook de installatiebranche goed georganiseerd als het om onderlinge afspraken gaat.

De commercieel directeur van installatiebedrijf Unica dacht even na. Maar nee, ,,wij hebben het systeem nooit als illegaal beschouwd''. Waarna hij de parlementaire enquêtecommissie in detail uitlegde hoe de grootste van de 12.000 bedrijven in de installatiesector – waarin 120.000 mensen werken – na de verboden hierop in 1992 gewoon doorgingen met onderlinge prijsafspraken en verdeling van werken. ,,De beleving was niet dat het onwettig was. Wij hadden na het verbod gewoon behoefte aan een stuk continuïteit. Meneer Ten Hoopen, wij zijn een zeer integer bedrijf.''

Commissielid Jan ten Hoopen knikte vriendelijk, maar wist genoeg. Zijn commisGeldesie ontleedde gisteren hoe de installatiebranche ook tot de zogeheten `bouwfraude' hoorde. De ochtend begon met de heer M. Engels, tegenwoordig lid van de raad van bestuur van TBI, een van Nederlands grootste bouwbedrijven. Hij was de eerste `grote' bouwer die aan het woord kwam, en werd gedwongen te onthullen dat hij onderzoek had laten doen bij zijn toenmalige installatiebedrijf Wolter & Dros. Daaruit bleek dat het versturen van facturen zonder achterliggende werken en prijsafspraken strijk en zet waren gebleven in zijn branche.

Daarna was het aan mevrouw A. van Gelder van Unica, de secretaresse van directeur Jonkman, om uit te leggen hoe zij jarenlang de `claimbestanden' van Unica had bijgehouden. Die bestanden hielden bij welke ondernemingen aan de beurt waren voor opdrachten. Vergoedingen voor kosten die de ondernemingen moesten maken om tot offertes te komen en onderlinge verrekeningen, werden uitgekeerd via de brancheorganisaties, waaronder het Centraal Bureau voor de Verwarmingsindustrie. Volgens dit CBVI is er overigens een `verkeerd beeld' ontstaan. Van Gelder heeft twee diskettes aan de commissie overgedragen.

Haar directeur Jonkman voegde daarna twee nieuwe woorden toe aan het bouwfraude-vocabulaire: `koffierondjes' en `Sociëteit 't Kerckebosch'. Tijdens de koffierondjes bespraken de installateurs de lopende aanbestedingen en wie de opdracht zou krijgen. Jonkman: ,,Hier werd in een groot aantal gevallen prijsafspraken gemaakt. Maar het was ook een werkverdelingssysteem.''

In hotel 't Kerckebosch in Zeist was `een platform' waar zesmaal per jaar de hogere rangen uit de branche bij elkaar kwamen. Jonkman: ,,Maar in mijn beleving was ook dat geen verboden club. Geen geheim overleg of zo.'' De enquêtecommissie maakte herhaaldelijk een punt van interne gedragsregels. Wat mag je wel van collega-ondernemers of ambtenaren aannemen en wat niet? ,,Zulke regels hadden we niet op papier staan'', zegt Jonkman. ,,Er was persoonlijk vertrouwen.''

Jonkman vertelde dat er codes en wachtwoorden afgesproken waren als de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) zou invallen. ,,Gewoon een goede gastheer zijn. Kopje koffie geven, een plekje wijzen. En weten wie te waarschuwen. Dat de telefoniste niet zomaar ging rondbellen.''

Gistermiddag verdiepte de commissie zich in de casus van de Kampense Waterkering. Hierop werd een aanbestedingsprocedure uitgeschreven, maar daarbij vielen opdrachtgever het waterschap Groot Salland twee zaken op. Niet alleen was de laagste offerte met 58,9 miljoen gulden fors hoger dan het budget van 35 miljoen gulden, ook lagen de aanbiedingen opvallend dicht bij elkaar. Ten slotte was de verantwoordelijk ambtenaar daags voor de aanbesteding gebeld door de bouwer met de mededeling dat de prijs wel wat zou gaan afwijken.

Het waterschap vermoedde overleg en verklaarde de aanbesteding `niet passend', waarmee de opdracht niet aan de laagste aanbieder gegund werd. De vermoedens bleken gisteren juist tijdens het verhoor van G. van de Pol, een van de directeuren van het bouwbedrijf Midden Betuwe Aannemingsmaatschappij dat het beruchte telefoontje pleegde. ,,Ja, er is vooroverleg geweest'', zei Van de Pol. Twee keer zelfs, waarbij afspraken gemaakt werden over de prijs. Gaat dat altijd zo, vroeg de commissie. ,,Nee hoor, normaal wordt maar één keer overlegd.''

Van de Pol kon niet nalaten zich te beklagen over de berichtgeving over de misstanden in de bouw. Die zou suggestief zijn.

Commissielid J. de Wit: ,,Dank u. Maar zal ik dan nu maar even de vragen stellen? Hoe wist u wat u nog van andere bouwers kreeg? Had u daar zelf ook een schaduwboekhouding voor van drie ordners zoals die van Ad Bos?''

Van de Pol glimlacht: ,,Niet van die omvang. Het was maar één ordner. En het zag er ook niet zo jongensboekachtig uit als ik op tv bij Bos weleens gezien heb.''

www.nrc.nl: dossier Bouwfraude

De installatiebranche: pagina 17