Krokodillen houd je niet in toom door ze eten te geven

De argumenten van Amerikaanse voorstanders van een aanval op Irak overtuigen meer dan de Europese bedenkingen daartegen, vindt Arend Jan Boekestijn.

Het wapengekletter in Washington in de richting van Saddam Hussein lijkt in Europa zeker zoveel indruk te maken als in Bagdad. En de VS en Europa waren zo ongeveer al van tafel en bed gescheiden. Een Amerikaanse aanval op Irak kan de druppel zijn die de emmer doet overlopen. Beleidsmakers in Europa lijken nu al verdere beschadiging van de transatlantische verhoudingen als onvermijdelijk te beschouwen. Geen wonder dat de voorstanders van een verenigd Europa, zoals Peter van Ham (Opiniepagina, 23 augustus), hun stem verheffen. Voor de zoveelste keer wordt ons wijsgemaakt dat het Amerikaanse unilateralisme Europa zou moeten aansporen tot het voeren van een gemeenschappelijke buitenlandse politiek. Maar hebben de reacties van de Europese hoofdsteden op 11 september niet opnieuw laten zien dat Europa slechts zijn eenheid vindt in de kakofonie?

Indien onze beleidsmakers zouden inzien dat Europese eenheid een illusie is, zouden zij zich prudenter opstellen. Nu Europa niet in staat blijkt om met één stem te spreken, blijft het voor zijn veiligheid immers afhankelijk van de Verenigde Staten. Sterker nog: de veiligheid op het continent wordt op dit moment beter beschermd door de Amerikaanse politiek tegen Irak dan door de appeasement-politiek van de Europese hoofdsteden, Londen uitgezonderd. De Amerikaanse analyse van het probleem-Saddam is namelijk superieur aan de Europese.

Europa zoekt naar excuses om Saddam met rust te laten. Is het niet zo dat er nog steeds geen hard bewijs is dat Saddam betrokken is geweest bij 11 september? Is het niet beter om te wachten totdat het Israëlische-Palestijnse conflict in rustiger vaarwater is gekomen? Zal een aanval op Irak de VS niet nog meer vervreemden van de rest van de wereld, zodat de wereldwijde coalitie tegen het terrorisme uiteen zal vallen? En zal een stormloop op Bagdad er niet toe kunnen leiden dat Saddam zijn Scuds weer op Israël richt? Zal Israël er dan van weerhouden kunnen worden om een dergelijke aanval nucleair te vergelden?

Om al deze redenen menen de Europeanen dat het veel beter is om de no fly-zones uit te breiden en pogingen te ondernemen om de VN-wapeninspecties te hervatten. Europa meent dat Saddam geen echt gevaar oplevert indien het westen zijn traditionele politiek van indamming voortzet. Met uitzondering van Londen gelooft Europa dus niet dat het post-11-septembertijdperk fundamenteel verschilt van de Koude Oorlog en dat men het terrorisme kan indammen, net zoals vroeger de Russen.

In Amerikaanse ogen is er op 11 september wel een nieuw tijdperk aangebroken en werken de aloude beginselen van het machtsevenwicht niet goed meer. Russen kon men nog in bedwang houden met kernwapens, maar terroristen hebben daar geen boodschap aan. Zelfmoordcommando's die door het doden van ongelovigen een plaats naast Allah kunnen verwerven, laten zich niet afschrikken.

Indien afschrikking niet werkt tegen terroristen, zijn preventieve acties onvermijdelijk. Hoe langer men wacht, hoe hoger de prijs wordt die men voor dergelijke acties betaalt. Bombarderen heeft geen zin omdat men niet weet waar de vernietigingswapens zich bevinden. Alleen een stormloop op Bagdad resulterend in een regimewisseling zal Saddams terroristische potentieel onschadelijk maken.

De argumenten vóór een aanval zijn overtuigend. Saddams gedrag na de Golfoorlog heeft bewezen dat terrorisme zich niet laat indammen. Indien de wereld Saddam zijn gang laat gaan, zal hij in 2005 met zijn kernwapen iedereen chanteren.

Tegen de Amerikaanse argumenten voor een regimewisseling valt dus weinig in te brengen. Dat geldt niet voor de Europese argumenten tegen een aanval. Er zijn inderdaad nog geen harde bewijzen dat Irak iets te maken heeft met 11 september, al komen er nu berichten dat gevluchte Al-Qaedastrijders in Noord-Irak in opdracht van Saddam Koerdische leiders vermoorden. Maar de link met Al-Qaeda is secundair: het echte gevaar komt van massavernietigingswapens in handen van Saddam.

Ook het Europese argument dat de VS met een aanval op Irak moeten wachten totdat het Israëlisch-Palestijnse conflict in rustiger vaarwater is gekomen, overtuigt niet. De Amerikanen hebben zich allang uitgesproken voor de vorming van een Palestijnse staat, maar moeten keer op keer vaststellen dat de Palestijnse autoriteiten geen greep hebben op hun extremistische vleugel. Het is dan ook onverstandig om het probleem-Saddam te koppelen aan een onoplosbaar probleem tussen de Palestijnen en Israël. Dat conflict zit zo muurvast dat de Israëlische regering nu uit pure armoede zijn kaarten heeft gezet op het bouwen van een Berlijnse muur.

De tegenstanders hebben wel gelijk dat een aanval op Irak Saddam ertoe zou kunnen brengen om Israël aan te vallen. Toch valt hier nog wel iets tegenin te brengen. Israël heeft samen met de VS een Arrow II-luchtafweersysteem ontwikkeld, dat veel beter in staat is om de Scuds te onderscheppen dan het systeem dat tijdens de Golfoorlog werd gebruikt. Dat zou de reactie van Israël kunnen matigen. Bovendien zullen de VS er alles aan doen om te voorkomen dat Israël zijn kernwapen zal inzetten. Götterdämmerung is geen uitgemaakte zaak.

Ook het Europese argument dat een aanval op Irak de oorlog tegen het terrorisme zal bemoeilijken, is aanvechtbaar. Indien de Amerikanen Irak aanvallen, is dat nog geen reden voor de overige westerse landen om terrorisme niet langer te bestrijden. Dat ligt natuurlijk anders in de islamitische wereld, maar daar hebben de VS weinig te verliezen. Wie Arabische kranten leest, weet dat het anti-Amerikanisme al lang het kookpunt heeft bereikt. De banden tussen landen als Saoedi-Arabië en Iran met terroristen zijn zo nauw dat er eigenlijk nog nauwelijks sprake is van coalitiegenoten. En met kernwapens zal Saddam het terrorisme effectiever kunnen steunen dan ooit tevoren.

De argumenten tegen de aanval zijn dus minder overtuigend dan zij op het eerste gezicht lijken. Daar komt nog bij dat het alternatief dat de tegenstanders aandragen weinig voorstelt. Saddam zal uitsluitend wapeninspecteurs toelaten op zijn voorwaarden of gewoonweg zijn beloften niet nakomen. En intussen bouwt hij vrolijk verder aan zijn atoomwapen.

Het gaat hier dus om een keus tussen een zeker kwaad en een mogelijk kwaad. Indien de VS niets doen, kan men er gif op innemen dat Saddam Hussein met zijn kernwapen de hele regio chanteert. Vallen de VS wel aan, dan zou Saddam Israël in de oorlog kunnen betrekken. Het eerste kwaad zal zich zeker aandienen, het tweede kwaad misschien niet.

Een keuze voor het minste kwaad moge rationeel zijn, het blijft een onaangename keuze. Eén ding is echter zeker: de Europese voorkeur om Saddam te laten zitten zal niet leiden tot een veiliger wereld. Churchill zei het begin 1940 zo: ,,Iedereen hoopt dat als hij de krokodil genoeg te eten geeft, de krokodil hem als laatste zal opeten. Maar ik ben bang, erg bang, dat de storm niet overwaait.'' In de komende maanden zal duidelijk worden of Bush uit hetzelfde hout is gesneden als Churchill. Over Europese politici, Blair uitgezonderd, zullen we het maar niet hebben.

Arend Jan Boekestijn is historicus en verbonden aan de Universiteit Utrecht.