Het einde van de winstverachting

Meer dan een kwart eeuw sluimerde het aan de horizon. Maar de laatste jaren worden de contouren ervan snel scherper: één boekhoudsysteem dat wereldwijd erkenning moet krijgen.

Nederlandse banken en verzekeraars vrezen de dag dat de betrokken gremia er na jarenlange onderhandelingen uit zijn, want alles wijst erop dat hun winst onder de nieuwe regels net zo heen en weer zal zwiepen als hun beurskoers.

Morgen heeft Fortis de kans om met de primeur te komen. Bij de presentatie van de halfjaarcijfers zijn alle ogen gericht op de aandelenportefeuille van het financiële concern. De waarde daarvan dook medio juli onder de prijs waartegen het ooit is aangeschaft. Iedere euro waarvoor Fortis zijn beleggingen te hoog in de boeken heeft staan vertegenwoordigt een euro verlies.

Dat is niet vaak voorgekomen bij Nederlandse financiële partijen. Zij zijn immers gewend om hun beleggingen tegen conservatieve prijzen te verantwoorden. De meeste concurrenten van Fortis hebben nog overwaarde: hun buffers voorkomen dat vergelijkbare beleggingsverliezen het concernresultaat aantasten. Die schommelingen worden weggewerkt in de vermogenspositie. Bij Fortis waren die buffers een maand geleden verdwenen.

De toekomstige wereldwijde voorschriften dreigen straks ook de banken en verzekeraars mét buffers te dwingen tot rapportage van winsten die net zo grillig zijn als de financiële markten. De instellingen roepen in koor dat daarmee hun vertrouwen op het spel staat.

Alleen wordt die angst niet gestaafd door de praktijk. Shell heeft een vergelijkbaar probleem met zijn afhankelijkheid van de olieprijs. De energieproducent presenteert zijn winst daarom in- en exclusief voorraadeffecten. Het bedrijf staat sinds jaar en dag te boek als een relatief veilige belegging, ook al hobbelt de beurskoers mee met die van de olieprijs.

De financiële spelers bewegen op de beurs eveneens al jaren mee met de rente-, valuta- en aandelensprongen. Alleen hun winsten niet. Getuige hun recente winstcijfers blijken zij allemaal nog meer afhankelijk van de beurs dan verwacht.

Als de markt toch al daar doorheen kijkt, lijkt de oplossing simpel: de keuze voor één rigide boekhoudsysteem in plaats van de huidige genuanceerde keuzevrijheid voor boekhoudtechnieken. De vergelijkbaarheid is er in ieder geval mee gediend. Fortis loopt straks misschien voor de troepen uit. De enige ironie is dat de bankverzekeraar niet gedwongen wordt door toezichthouders, maar door de misère op de markten.