Een vredesmacht met een waterhoofd

In de aanloop naar de verkiezingen in Macedonië voert Nederland het bevel over de internationale troepenmacht aldaar. ,,Iedereen heeft vertrouwen in ons.''

,,Denk eraan'', zegt de Nederlandse overste Hans Hoogstraten in goed Engels, ,,er zijn bewapende mannen in de landing zone.'' ,,We hebben twee M-60's aan boord'', zegt de Amerikaanse helikopterpiloot. Hij kijkt rond. ,,We zouden in de lucht kunnen schieten.''

Het is een hete, broeierige ochtend in Macedonië. Op een heuvelrug achter een steenfabriek hebben Italiaanse tanks van de NAVO-vredesmacht Task Force Fox een kordon opgetrokken. Op een veldje verderop staat de Chinook-transporthelikopter met loeiende rotors aan de grond. Franse soldaten hurken in het gras, klaar om in te stappen.

Overste Hoogstraten hakt de knoop door. ,,Ok, we gaan voor landingszone

zero one'', zegt hij tegen de Franse kapitein, die de actie zal moeten uitvoeren. ,,If you're comfortable with that.''

Task Force Fox oefent vandaag in extractie, het evacueren van personeel. Kapitein Mark Wasser heeft zonet het oefenscenario uitgelegd. Op een heuveltop bij de vliegbasis Petrovec, even buiten de Macedonische hoofdstad Skopje, wordt het Nederlandse personeel van een radio relais-station belegerd door een woedende menigte. ,,De spanning is daar nu wat aan het oplopen'', zegt kapitein Mark Wasser van de luchtmacht. De Chinook zal laag aan komen vliegen om de belegeraars ook gespeeld door Nederlanders – te verrassen. De Franse soldaten zullen de blokkade bestormen, doorbreken, en de gijzelaars afvoeren per heli. Binnen vijf minuten moet het allemaal voorbij zijn. Na de Fransen zal een Duits peloton dezelfde actie uitvoeren. Daarna zijn de Italianen aan de beurt.

Extractie is een van de hoofdtaken van Task Force Fox (TFF), de NAVO-vredesmacht waarover Nederland sinds 26 juni het bevel voert. De vredesmacht werd vorig jaar in het leven geroepen om de ongeveer 300 waarnemers van de Europese Unie en de OVSE in het land te beschermen – en te evacueren, indien nodig. De waarnemers zien toe op het naleven van het vredesakkoord van Ohrid, dat vorig jaar een einde maakte aan maandenlange gevechten tussen het Macedonische leger en etnisch Albanese rebellen.

Slechts eenmaal eerder, in 1999 in Eritrea, was Nederland lead nation. Dit keer zijn het echter geen Keniase of Jordaanse militairen, maar troepen uit `grote' landen als Duitsland of Frankrijk waarover de Nederlanders het bevel voeren. ,,Iedereen accepteert de Nederlandse leiding volkomen'', zegt overste Hoogstraten – waarmee hij de onalledaagse Nederlandse rol nog eens onderstreept.

Waarom is Nederland eigenlijk hiervoor gevraagd, vroegen Kamerleden zich in mei van dit jaar af. ,,Omdat we zo goed bekend staan binnen de NAVO'', antwoordde toenmalig minister De Grave. In werkelijkheid was het de bedoeling van de NAVO dat de Italianen de Duitse staf van Task Force Fox zouden aflossen. Vanwege hun historische rol op de Balkan waren de Italianen echter niet acceptabel voor de Macedonische regering – op wier uitdrukkelijke uitnodiging de vredesmacht opereert.

Generaal Harm de Jonge voert inmiddels al zo'n twee maanden het commando over een staf waarvan de kern wordt gevormd door 300 Nederlandse militairen, voor het merendeel afkomstig van de 41e brigade uit Seedorf. Deze vrij omvangrijke staf voert het commando over een piepkleine vredesmacht: 450 soldaten, geleverd door Frankrijk, Duitsland en Italië. Task Force Fox is een vredesmacht met een beetje een waterhoofd, geeft een Nederlandse officier toe. ,,De taskforce is zo groot als een bataljon, maar er lopen hier een generaal, een paar kolonels en zo'n vijftien overstes rond.''

Toch is het commando van TFF een belangrijke taak. De militaire macht mag klein zijn en het mandaat bescherming van waarnemers beperkt, als lead nation is Nederland militair eindverantwoordelijk in een land waarin de internationale gemeenschap buitengewoon veel tijd, moeite en ontwikkelingsgeld heeft gestoken, maar waar de situatie door het ministerie van Buitenlandse Zaken nog steeds wordt omschreven als `rustig, maar niet stabiel'. En juist het feit dat TFF geen `bezettingsmacht' is, maar afhankelijk is van de goede wil van de Macedonische autoriteiten, maakt het commando misschien wel moeilijker dan dat van veel grotere machten als KFOR in Kosovo of SFOR in Bosnië.

Niet dat generaal De Jonge naast zijn schoenen loopt. ,,Een gevoel van trots bestaat hier niet'', zegt hij in zijn kleine kantoor op Camp Fox, even buiten Skopje. ,,Ik weet dat de wijze waarop wij hier uitvoering geven aan onze taak geapprecieerd wordt. Iedereen heeft vertrouwen in ons.''

Tijdens de ochtendbriefing betonen de meeste stafofficieren Nederlanders in de meerderheid, gevolgd door Duitsers en een enkele Fransman en Italiaan zich wat beschroomd. Niet iedereen beheerst het Engels zo goed dat hij ontspannen kan spreken. De Duitse kolonel Kurt Schiebold leidt de vergadering gelukkig met humor. Vanmiddag oefent de Duitse compagnie een medische evacuatie, vertelt hij. Wat dat betekent, wil een Nederlandse stafofficier weten, terwijl hij zijn pen in de aanslag houdt. ,,Vertel ze gewoon dat als de Duitsers voor de poort staan, ze moeten opendoen'', zegt de kolonel. De Nederlanders lachen hard. Een Franse stafofficier glimlacht ingetogen.

Die middag, op de heuveltop bij Petrovec, is de rust rond het `relais-station' (twee camouflagetentjes, omgeven door prikkeldraad) weergekeerd. Twee soldaten zijn in een bliksemsnelle actie van de Fransen geëvacueerd; twee nieuwe `gijzelaars' staan klaar. Een groepje genisten uit Wezep, uitgedost als `locals', zit in het gras nog na te genieten van de rel die ze net hebben geschopt. Alleen majoor Ruud Veldman is druk. Via zijn mobilofoon zoekt hij contact met de oefenleiding. Dit keer wil hij dat de Chinook niet bóvenop het kampje landt, maar op enige afstand. ,,Daar kunnen de Nederlandse tentjes niet tegen.'' Hij lacht. ,,Dat is het verschil tussen écht en een oefening.''