Overleven in Limburg onder een hagelscherm

De hagelbuien van de afgelopen maanden hebben ruim de helft van de Zuid-Limburgse fruitoogst weggevaagd. De totale schade wordt geschat op ruim 7,5 miljoen euro. Hagelschermen moeten de ondernemers voortaan helpen overleven.

Van veraf gezien ligt de boomgaard van de Zuid-Limburgse fruitteler Raymond Notermans (30) er goed bij. Aan de vele lange rijen boompjes hangen rode en groene appels, van het soort Elstar en Jonagold. Maar wie dichterbij komt ziet dat de vruchten bijna alle beschadigd zijn. Een klein aantal bevat roodbruine vlekken, als gevolg van de hete zon; het merendeel vertoont deukjes en sneetjes. Oorzaak: een hevige hagelbui, vorige week maandag.

,,Het rottingsproces is begonnen'', zucht Notermans, terwijl hij door het onkruid tussen de boompjes loopt. Om de appels te redden heeft hij een maatregel genomen die hem als milieuvriendelijke boer tegenstaat: hij heeft ze bespoten met een bestrijdingsmiddel, dat hij liever ,,een gewasbeschermer'' noemt. ,,Deze lelijke appels kun je niet meer voor gewone consumptie verkopen. De supermarkten accepteren ze niet. Ze worden gebruikt voor appelmoes of frisdrankjes, het zijn industrieappels geworden.''

Hoe groot de schade is, kan Notermans niet zeggen, omdat de taxateur nog niet is geweest. Maar zijn hele oogst is ,,verhageld''. ,,Dat tikt aan, ook al reken ik op een vergoeding van de verzekering''. In Noorbeek, op het Plateau van Margraten, heeft hij een boomgaard van 9,5 hectare, die vorig jaar (,,een goed seizoen'') 250.000 kilo appels produceerde. Hij prijst zich gelukkig dat zijn peren (2,5 hectare) en aardbeien (2 hectare) ,,de ramp'' hebben overleefd die tal van collega-fruittelers de afgelopen maanden trof. Hevige hagelbuien hebben ruim de helft van de Zuid-Limburgse fruitoogst weggevaagd. Zeker 85 fruittelers hebben ,,harde klappen'' gehad, aldus de Limburgse Land- en Tuinbouwbond (LLTB), die de totale schade op ruim 7,5 miljoen euro schat.

In de nabije toekomst willen de fruittelers zich wapenen tegen het natuurgeweld door hun bomen te beschermen met zogenoemde hagelschermen, die in Zuid-Frankrijk, Italië en Oostenrijk heel gebruikelijk zijn. Tot nu toe verzette de provincie Limburg zich tegen de schermen, omdat die de horizon zouden vervuilen. Afgelopen donderdag liet verantwoordelijk gedeputeerde J. Bronckers (CDA, ruimtelijke ordening) weten de schermen tóch toe te staan: ,,Als de provincie die ruimte niet biedt, dreigt de fruitteelt in met name Zuid-Limburg te verdwijnen'', liet hij zich ontvallen.

De fruittelers hebben het heel moeilijk in het uiterste zuiden van Nederland. Cijfers van de LLTB laten zien dat van de 568 Zuid-Limburgse bedrijven met appels, peren, kersen en pruimen in 1980, er vorig jaar nog maar 192 over waren. Daarbij was het opmerkelijk dat grotere ondernemingen (boven de 8 hectare) zich wisten te handhaven. Secretaris P. de Jong van de vakgroep Fruitteelt van de LLTB zegt dat de ,,vaderlandse toppers'' onder de appels, Elstar en Jonagold, het in de supermarkten vaak afleggen tegen de import uit Nieuw Zeeland en Argentinië, Granny Smith en Golden Delicious.

Hij stelt ook vast dat de Zuid-Limburgse fruittelers ,,vergrijzen'': ,,Jongeren zien het perspectief niet om in deze branche aan de slag te gaan. Je moet daarvoor héél veel lef hebben. In de laatste tien jaar is het gezinsinkomen van deze boeren veel te laag.'' De jeugdige Notermans beaamt dat. ,,Ik werk tachtig, negentig uur per week op het bedrijf. Een vetpot is het niet. Ik kan er net van rondkomen, ook omdat mijn familieleden dag in dag uit meewerken.''

Er zit ,,een stukje emotie'' achter, denkt Notermans, die in het bezit is van het diploma van de agrarische hogeschool. Zijn opa had hier een gemengd boerenbedrijf, met een boomgaard die voor bijverdiensten zorgde. Zijn vader en hij zetten `de zaak' voort, maar richtten zich op de fruitteelt. Elke septembermaand krijgen ze hulp van plukkers: ,,Huisvrouwen uit de buurt, buitenlanders, asielzoekers''. Ze krijgen het minimumloon, vertelt hij, ,,mij kosten ze zo'n 15 euro per uur''. Hij weet nog niet of hij de plukkers over een paar weken laat komen. ,,Krijg ik voor mijn beschadigde `industrieappels' maar 2,5 eurocent per kilo – en dat kan gebeuren – dan laat ik de vruchten hangen tot ze van de bomen vallen.'' Normaal gesproken ontvangt hij gemiddeld zo'n 40 eurocent per kilo voor ,,topappels, klasse 2 en industrieappels''.

Aan het einde van de rondgang over zijn bedrijf zegt Notermans dat hij blij is dat de provincie de hagelschermen eindelijk toestaat. Hij gaat ze kopen van de financiële vergoeding die hij van zijn verzekeringsmaatschappij hoopt te ontvangen voor zijn mislukte oogst. ,,Ze kosten al gauw 6.000 euro per hectare, voor de beste betaal je het dubbele.''

En er zitten bezwaren aan, weet hij. De kleur van de appels wordt bedreigd. Met hun gaten van een halve centimeter bij een halve centimeter laten de netten weinig licht door. Maar Raymond Notermans móét ze hebben. Om te overleven, denkt hij, kuierend over de lössgrond op het mistige Plateau van Margraten.