Kan het platte dak het helpen?

Hoe veilig is het platte dak? Over de regels die aannemers `nogal eens vergeten' en de bui die eens per vijftig jaar valt.

Is het terecht wat ongerust naar platte daken te kijken, nu er bij hevige regenval drie instortten: een Ikea-dak in Amsterdam, en een zwembaddak en het dak van een loods in Weesp? D66 stelde vanmorgen schriftelijke vragen over de veiligheid van platte daken aan minister Kamp (VROM). En J. Berenbak, als hoogleraar aan de Technische Universiteit Delft gespecialiseerd in ontwerpen van draagconstructies, noemt enige onrust inderdaad, wat onheilspellend, ,,heel terecht''.

Nu is het wel de vraag van welke kant men het platte dak bekijkt, blijkt al snel: van boven of van beneden. Berenbak redeneert van boven. Het gaat altijd om ,,een kwestie van wateraccumulatie'', zegt hij. Ofwel: komt er hemelwater op het platte dak, dan zakt dat door. Zo'n dak moet in bouwtechnische termen dus ,,heel stijf'' zijn om ook de forse hoosbuien te kunnen houden – maar dat komt niet vaak voor, want dat is relatief duur. Gangbaarder, zegt Berenbak, is de zogeheten helling. Een dak moet dat niet heel stijf is moet, in lekentermen, gewoon een beetje schuin lopen om te voorkomen dat het water er op blijft staan. Zodat het dak dus niet in de loop der jaren als een tentzeil gaat doorzakken en uiteindelijk scheurt.

In de Technische Grondslagen voor Bouwconstructies staat voorgeschreven dat de hellinghoek 1,6 procent moet zijn. ,,Dat betekent'', zegt Berenbak, ,,dat je bij een groot dak een relatief forse helling krijgt'': een dak van 10 meter helt al 16 centimeter. En dat, zegt hij met gevoel voor understatement ,,wil een aannemer nogal eens vergeten''. Want hoe meer het dak helt, des te duurder het is.

Natuurlijk, beaamt Berenbak, kan een plat dak ook door andere zaken water maken. De reguliere hemelwaterafvoer kan verstopt zitten met ,,een dode eend of zo''. Daarom moet er ook een noodafvoer aanwezig zijn, die `sleuven' of `spuwers' heten. Bovendien kán een hoosbui zo groot zijn dat ook de hellingshoek en goede afvoer niet helpen. Maar, zegt Berenbak: ,,Platte daken die instorten behoren wel tot de meest voorkomende ongelukken in de bouw.''

Lappen aannemers en opdrachtgevers soms de regels voor de hellinghoek, die via het Bouwbesluit wettelijk verplicht zijn, aan hun laars? ,,Ik heb daar niet de bewijzen voor'', zegt Berenbak, ,,maar wat ik bij mijn eigen studenten zie stemt mij niet vrolijk''. Hij hamert er altijd op, zegt hij, dat een plat dak niet volkomen plat mag zijn. ,,En dan `vergeten' ze die 1,6 procent toch. Want ja, het is goedkoper. En gemakkelijker.''

Als hij in Rotterdam rondrijdt, zegt de hoogleraar, ,,dan zie ik zo de daken liggen waarvan ik weet dat ze niet hellen''. ,,Juist bij die hele lichte industriepanden die niets mogen kosten, zie je het.''

,,Dat kan allemaal wel wezen'', bromt B. Mica, hoofd van de afdeling Bouw van de Stedelijke Woningdienst van Amsterdam, ,,maar dat lijkt mij de ultieme theoretische benadering''. De vraag was of het ingestorte Ikea-dak helde. Mica weet dat nog niet, zijn ambtenaar die het dak na het instorten inspecteerde is nog niet op kantoor teruggeweest. ,,Maar ik weet wel dat het om een combinatie van heel veel meer gaat'', zegt Mica. Hij bekijkt het platte dak van beneden: ,,Er moest gewoon extreem veel regen worden afgevoerd naar het riool, en als het riool dat niet kan verwerken, blijft het hoe dan ook op het dak staan. En dan wordt dat dak zwaarder dan ooit in een berekening is opgenomen.''

Mica's dienst controleert alleen de bouwtekeningen en tijdens de bouw zelf, tot en met de oplevering, zegt hij. ,,We controleren niet of Ikea de regenpijpen goed schoonmaakt''. Ikea is ,,geen Van der Valk'', zegt hij, verwijzend naar het gelijknamige motel in Tiel waar eerder dit jaar de parkeergarage instortte. Daar had de gemeente de bouw niet goed gecontroleerd, bleek later.

Bij TNO Bouw in Delft doet A. Toma al jaren inspecties naar de veiligheid van platte daken. Hij is mede-ontwerper van nieuwe normen voor wateraccumulatie waarnaar sinds 1990 in het Bouwbesluit wordt verwezen. Sinds die normen zijn ingevoerd, zegt hij, lijkt het platte dak werkelijk veiliger te zijn geworen. ,,Voor die tijd moest ik toch wel drie keer per jaar gevallen beoordelen die in ernst vergelijkbaar waren met het Ikea-dak.'' Dat aantal haalt hij nu niet meer. Toma denkt dan ook dat de nieuwe regels ,,voldoende houvast'' bieden. Maar houden aannemers zich daar ook aan? Tja, zegt Toma. ,,Bij de gevallen van wateraccumulatie waar we wèl zijn gaan kijken was het eigenlijk altijd zo dat mensen zich er niet aan hielden.''

Ieder plat dak, hellend of niet, moet volgens de regels 433 liter regenwater per seconde per hectare kunnen houden, zegt Toma. Dat is één van die normen uit 1990. Maar natuurlijk valt er ,,één keer in de vijftig jaar'' een bui die zich aan die norm niet houdt. En dan kan het dak dat echt niet helpen.

Maar was dat ook het geval boven het Ikea-dak in Amsterdam? Albert Klein Tang van de klimatologische dienst van het KNMI kan daarover nog geen uitsluitsel geven. ,,We kunnen het per kwartier bekijken, via de radar, maar we hebben de analyse nog niet gedaan''. Oja, dergelijke analyses zijn heel gebruikelijk, zegt hij. ,,We krijgen zo'n vraag meestal voorgelegd via de verzekeraar of van een bedrijf zelf. Platte daken komen op dit soort dagen veel voor. Ik verwacht er voor augustus tientallen.''