Een stram eerste tv-duel

Het eerste tv-debat in de Duitse geschiedenis, dat kon ik niet missen. Op het Duitse RTL. Volgens NOS-teletekst gisteren maakten de Duitsers zich klaar voor het debat. Wat moet ik me daarbij voorstellen? Extra worst inkopen? Ik hoefde alleen mijn analoge tv-schoteltje te testen dat ik had gekocht toen BBC World een paar jaar van de kabel ging. Tot mijn spijt moest ik voor het debat de eerste drie kwartier van een mooi geïllustreerde live conversatie in mijn favoriete serie Zomergasten (gast Anna Enquist) laten varen.

De Duitse bondskanselier en zijn politieke tegenstander moeten dat beruchte nachtelijke debat met Pim Fortuyn na de gemeenteraadsverkiezingen hebben gezien waarin de Nederlandse politieke elite door de mand viel. Als voorbeeld hoe het niet moet. De christen-democratische uitdager Edmund Stoiber noemde gisteren Fortuyn zelfs een keer. Dat fenomeen konden ze in Duitsland niet gebruiken.

Geen verrassingen, geen briljante uitsmijters, geen spitsvondigheden, geen grappen. Twee ervaren, oudere heren die bijna twee uur lang college gaven over regeren. Zonder het acteertalent dat Amerikaanse politici wel eens tentoonspreiden. Wat hadden ze net als in Amerika – lang onderhandeld om voor Das TV-Duell het toeval uit te sluiten. Zelfs in de Verenigde Staten heb ik nog nooit zo'n debat gezien, georganiseerd met machine-werktuiglijke precisie. De kandidaten hadden zelfs bedongen dat ze precies evenveel seconden in beeld zouden komen. Wat een rekenregie moet dat zijn. Ieder kreeg 90 seconden om een vraag te beantwoorden en 60 seconden voor een repliek. En als de een zijn tijd te buiten ging, kreeg de ander compensatie. En omdat je als regeerder meer hebt uit te leggen en te nuanceren, nam Schröder eerst te veel tijd,zodat Stoiber gelegenheid kreeg om zijn aanvallen aan te scherpen en daar maakte hij goed gebruik van. Hij hoefde niet als president Bush twee jaar geleden fuzzy math te roepen waar die het niet wist, maar kwam met reeksen cijfers van belastingverhogingen van Schröder.

Ze keken langs elkaar naar de presentator en de twee omroepjournalisten die de vragen stelden. Geheel volgens de oude politieke gewoonte om zich in debat tot de voorzitter te richten,die tot boksbal dient om de agressie af te remmen. Maar toen Stoiber zijn eerste felle aanval deed op ,,uw'' belastingverhogingen, keek hij weer naar de journalist en zelfs even naar mij, de kijker, maar ík heb die belastingen niet verhoogd. ,,U kunt de bondskanselier gerust aankijken als u zich tot hem richt. U kijkt de hele tijd naar mij'', zei de journalist. Daarna keek hij wel even naar Schröder en Schröder soms even naar hem,maar ze richtten zich toch het liefst tot de presentator. Stoiber spreidde soms heel wild en onbesuisd de vingers van zijn op de katheder rustende handen om een punt kracht bij te zetten. Oei, als dat maar goed ging. Schröder hield zijn handen rustig als dé kanselier.

En dan achteraf de analyses van deskundigen. Je moet bij de Duitse tv tegen de 60 zijn voor je daartoe gerechtigd bent en liefst man, als de deelnemers aan het debat. Geen wilde experimenten.

Toch ben ik in bijna twee uur redelijk geïnformeerd over de keuzes in Duitsland. Het discussieert toch gemakkelijker tussen twee politieke tegenstanders. Die kunnen zich gemakkelijker tegen elkaar afzetten. Het Duitse kiesstelsel is helderder dan het Nederlandse, met de mogelijkheid voor fellere, meer gebundelde oppositie en daarom geschikter voor tv. Er zijn slechts twee kandidaten voor bondskanselier en die wordt niet benoemd door de koningin. In Nederland zit je bij tv-debatten meteen met drie tot zes partijkandidaten en dat geeft een rommelig beeld. Die zes kunnen gemakkelijk tegen elkaar worden uitgespeeld en afgelopen campagneseizoen konden ze maar nauwelijks greep krijgen op de regie van debatteren. Bij de Nederlandse verkiezingen in 1998 was de structuur helderder. Er was minder gelegenheid om door elkaar te praten. Ik ken Duitsers die jaloers zijn op de informele, gemakkelijke manier waarop het soms in Nederland toegaat. Dat zal wel niet voor tv-debatten gelden maar kom, kom, er kan wel een grapje af.