Duits debat nieuw, maar zonder drama

Vijftien miljoen Duitse tv-kijkers zagen gisteren een geserreerd debat tussen de kanselierskandidaten Schröder en Stoiber.

Het eerste direct uitgezonden tv-debat in de Duitse geschiedenis tussen een bondskanselier en diens uitdager heeft gisteravond geen evidente winnaar opgeleverd. Hoewel Edmund Stoiber (CDU/CSU) verraste met een voor zijn doen opvallend soepel en ontspannen tv-optreden, dichtten opiniepeilingen de mediagenieke Gerhard Schröder (SPD) een bescheiden winst toe.

In een strak geregisseerd debat, georganiseerd door de commerciële omroepen RTL en Sat1, kruisten de kandidaten ten overstaan van bijna vijftien miljoen kijkers de degens over een groot aantal onderwerpen, zonder daarbij nieuwe inzichten prijs te geven. Over twee weken ontmoeten de kemphanen elkaar opnieuw, dan voor de camera's van de publieke omroepen.

Keer op keer probeerde Stoiber de omvangrijke werkloosheid op rekening van de zittende machthebbers te schrijven door Schröder een gebrek een werkbare oplossingen voor de arbeidsmarkt en een mislukt fiscaal beleid te verwijten. Schröder zocht aansluiting bij de golf van nationale solidariteit die de watersnoodramp in Oost-Duitsland heeft losgemaakt. De lotsverbondenheid die velen met de slachtoffers hebben gedemonstreerd door geld te geven of zich als vrijwilliger in het rampgebied te melden, noemde Schröder een nationale ,,schat'' die gekoesterd moet worden.

Beide beroepspolitici moesten in de eerste dertig minuten van het duel wennen aan de noviteit in de Duitse parlementaire democratie. Schröder had even tijd nodig om warm te lopen. De sympathieke jovialiteit die zijn tv-optredens doorgaans kenmerkt, kwam pas in de tweede helft van het debat tot gelding.

Stoiber, die vriend en vijand tijdens de eerste tv-optredens na zijn kandidaatstelling verbijsterde door zich als zenuwachtige stoethaspel te gedragen, wist versprekingen en gestotter gisteravond van begin af aan te vermijden. Maar Stoiber, de aanvaller, wendde zich pas direct tot Schröder nadat een van de gespreksleiders hem erop had gewezen dat de heer Schröder, tegen wie hij zo fulmineerde, toch echt vlak naast hem stond.

De als ,,historisch'' aangeprezen confrontatie verliep zonder noemenswaardige verrassingen en ging bij vlagen gebukt onder een gebrek aan dramatiek. De toon van het debat was geserreerd en zakelijk. Scheldwoorden en typische verkiezingsretoriek bleven achterwege. Eén keer noemde Stoiber, nu minister-president in Beieren, zijn opponent een leugenaar. Maar over Schröders daadkrachtige optreden tijdens de watersnoodramp sprak hij zelfs lovende woorden. Stoiber kon niet verbergen dat hij zeer grondig op de confrontatie was voorbereid. Zo herinnerde hij Schröder eraan dat hij hem als een betrouwbaar politicus had omschreven. Schröder: ,,Dat moet dan wel heel lang geleden zijn.''

[Vervolg DEBAT: pagina 5]

DEBAT

Schröder wint nipt van Stoiber

[Vervolg van pagina 1]

Ondanks Schröders bliksemsnelle en gevatte weerwoord verscheen op Stoibers gezicht een triomfantelijke lach, die tijdens de uitzending niet meer verdween. Dat puntje had hij toch maar mooi conform draaiboek gescoord.

De toon werd pittiger toen het buitenlands beleid aan de orde kwam. Stoiber noemde het onverantwoord dat Schröder een Duitse deelname aan een eventuele militaire interventie tegen Saddam Hussein bij voorbaat heeft uitgesloten, ook al zouden de Verenigde Naties daarvoor een mandaat verlenen. ,,Daarmee heeft u Duitsland in een volstrekt onverantwoorde positie gebracht.'' Door nu al van deelname aan een oorlog tegen Irak af te zien had Schröder de internationale politieke druk op Saddam Hussein verminderd zonder dat daar een noodzaak toe was.

Schröder verdedigde zich door een onderscheid te maken tussen een aanval op Saddam Hussein, die hij afwijst, en het streven van de Verenigde Naties om weer wapeninspecteurs in het land te krijgen, dat hij van harte ondersteunt. Op de vraag of Stoiber Duitse soldaten wel zou laten deelnemen aan een kruistocht tegen Hussein gaf deze geen direct antwoord. ,,Geen enkele Duitse kanselier is bereid avonturen aan te gaan.''

De spanning liep ook op toen de financiering van herstelwerkzaamheden die nodig zijn na de watersnoodramp aan bod kwam. Schröder wil daartoe een geplande verlaging van de inkomstenbelasting vertragen en de vennootschapsbelasting tijdelijk verhogen. Stoiber maakte duidelijk dat de christen-democraten de belastingverhogingen zullen steunen, maar na een verkiezingsoverwinning weer zullen terugdraaien. Schröder: ,,Eerst dit, dan dat, dat is geen goede politiek.'' Stoiber wil de schade – geraamd op minimaal 15 miljard euro – betalen uit de winsten van de Bundesbank.

,,De overstromingen zijn een nationale ramp'', zei Stoiber, maar niet de enige. Zeker zo rampzalig is de werkloosheid die onder Schröder gestaag is gestegen tot vier miljoen. ,,Het is een catastrofale blunder nu met meer belastingen te betalen'', aldus Stoiber.

Volgens opiniepeilingen kwam Schröder overtuigender over dan Stoiber. Volgens bureau Infratest vond 43 procent Schöder de meest overtuigende duellist, en maar 33 procent Stoiber. Volgens bureau Forsa vond 57 procent Schröder het sympathiekst, tegen 35 procent Stoiber. Een ander onderzoek liet maar een miniem verschil zien in het voordeel van Schröder. Commentatoren relativeerden de zeggingskracht van de onderzoeken.

TELEVISIEKRITIEK: pagina 19