Koningin der verdoemden

Net als zwanen zingen popmusici hun bijzonderste lied kort voor hun dood. In een serie over de laatste, veelbetekenende nummers van te vroeg gestorven sterren vandaag `Queen of Damned' van de r&b-zangeres Aaliyah.

Morgen precies een jaar geleden stapte de Amerikaanse r&b-ster Aaliyah samen met acht anderen in Marsh Harbour op de Bahama's in een klein vliegtuig. De Cessna 402 zou hen naar Opa Locka in Florida brengen. Maar Aaliyah en de anderen zouden nooit aankomen: het vliegtuigje stortte al aan het einde van de startbaan neer. Alle negen passagiers kwamen om.

Aaliyah is de achtste zwanenzanger(es) die bij een vliegtuigongeluk is omgekomen. Stevie Ray Vaughan, Patsy Cline, Buddy Holly, Ritchie Valens, Otis Redding, Jim Croce en Ronnie van Zandt zijn de anderen. Hiermee is het vliegtuigongeluk, samen met een overdosis drugs (inclusief alcohol), doodsoorzaak nummer één onder de 45 zwanenzangers die in deze serie worden behandeld. Doodsoorzaak nummer drie is, met zes gevallen, kanker, samen met moord en doodslag. De vijfde doodsoorzaak van de zwanenzangers is, met vijf gevallen, zelfmoord (inclusief uit de hand gelopen wurgseks en Russische roulette). Het auto-ongeluk is, met slechts drie gevallen, doodsoorzaak nummer zes: alleen Marc Bolan, Eddie Cochran en Lisa `Left Eye' Lopes vonden de dood in of door hun auto. Voor normale mensen mag dan gelden dat vliegen de veiligste vorm van vervoer is, voor popsterren geldt dit niet. Aretha Franklin heeft dan ook groot gelijk dat ze niet wil vliegen: het heeft haar waarschijnlijk behoed voor het zwanenzangerschap.

Aaliyah (Swahili voor `hoogste') Haughton was pas 22 toen ze stierf, maar ze was al zeven jaar een van de grote sterren van de r&b. `Age ain't nothing but a number' heette haar debuut-cd uit 1994. Waarom ze haar plaat zo noemde, heeft ze nooit verteld. Maar het was alsof ze ermee wilde zeggen dat men niet moest zeuren over haar leeftijd: een meisje is zo oud als ze zich voelt. Toen ze de haar debuut-cd uitbracht, was ze pas vijftien. Er gingen verhalen dat ze een verhouding had met de producer van `Age ain't nothing but a number', de r&b-ster R. Kelly. In de roddelpers werd zelfs beweerd dat de twee in het huwelijk waren getreden. Later ontkende Aaliyah haar huwelijk. R. Kelly weigerde elk commentaar, maar feit is dat hij nu door verschillende meisjes van 15, 16 jaar is aangeklaagd wegens verboden seks met minderjarigen.

Aaliyah was met R. Kelly in contact gebracht door haar oom, de muziekondernemer Barry Hankerson die was getrouwd met de bekende soulzangeres Gladys Knight. Aaliyah was zo'n meisje met een moeder die er alles aan deed om van haar kind een ster te maken. Op 11-jarige leeftijd nam ze deel aan een talentenjacht van een Amerikaans tv-station. Aaliyah haalde de laatste ronde, maar won niet. Wel trad ze in hetzelfde jaar met haar tante Gladys Knight op in Las Vegas. Ten slotte zou haar ambitieuze moeder succes hebben: van `Age ain't nothing but a number' werden een paar miljoen exemplaren verkocht en Aaliyah, wier naam garandeerde dat haar cd's in de winkel altijd helemaal vooraan in de cd-bakken staan, was in één klap een vooraanstaande r&b-zangeres. Ze was de eerste van een serie tiener-r&b-zangeressen, zoals Brandy, Monica en 702.

Ondanks het succes zou de samenwerking met R. Kelly beperkt blijven tot één cd. Voor haar tweede cd `One In A Million' werden andere producers gebruikt, onder wie Timbaland, de uitvinder van de stuitersoul. Timbaland is ook nadrukkelijk aanwezig op haar laatste cd, die gewoonweg Aaliyah is getiteld. Aaliyah kwam vlak voor haar dood uit en alle nummers gaan over de liefde en seks. Ook `Rock The Boat', het nummer waarvan de video in augustus 2001 op de Bahama's werd opgenomen, gaat over seks. ,,Let's do it in a hurry / That's too slow / Go ahead and put that thing in overdrive'', zingt Aaliyah. In `Rock The Boat' zingt Aaliyah louter in bedekte termen over seks. Wie heel ver zoekt kan in deze dubbelzinnigheden ook vage aankondigingen van het vliegtuigongeluk horen. Dan wordt `put that thing in overdrive' bijvoorbeeld een aanmoediging aan de piloot om eens flink aan de stuurknuppel te trekken en zo het ongeluk te veroorzaken. ,,Boy, you really get me high / I feel like I'm on dope'', zingt Aaliyah ook nog in `Rock The Boat', alsof ze voorvoelde dat autopsie later zou uitwijzen dat de piloot van het vliegtuigje cocaïne en alcohol had gebruikt voor hij probeerde op te stijgen.

Maar dit is allemaal té vergezocht. Nee, de echte zwanenzang van Aaliyah is niet een song, maar een film: Queen of the damned. In deze film, die in het jaar voor haar dood werd opgenomen en die in Amerika in februari postuum werd uitgebracht, speelt Aaliyah de vampierenkoningin Akasha die eeuwenlang in een crypte onder het poolijs heeft gelegen en uit haar slaap wordt gewekt door de luide rockmuziek van de vampier Lestat. Samen met Lestat wil Akashi de wereld veranderen in een hel, maar dit wordt ten slotte verhinderd: Akashi gaat ten onder.

Fans van Aaliyah legden al snel een verband tussen de dood van de Queen of the Damned en die van hun idool: ,,Er zijn mensen die zeggen dat de duistere figuur die Aaliyah speelde een rol in haar dood heeft gespeeld'', schreef een fan op een van de vele Aaliyah-internet-sites. Een andere fan had zelfs gehoord hoe het zat: het was God die Aaliyah had gestraft, omdat ze in de film de rol van het Kwaad vertolkte. Ongelovigen zullen deze verklaring van de hand wijzen, maar door de dood van Aalihay heeft de film inderdaad wel iets `spooky's' gekregen, zoals een filmfan op internet heeft opgemerkt.

Op www.nrc.nl/dossiers zijn de eerdere afleveringen van de serie Zwanenzangen te lezen, over onder meer Sam Cooke, Bob Marley, Janis Joplin en Jacques Brel.