Het geheim van het Witte Huis

Telkens als de aandelenbeurs keldert en vervolgens weer herstelt, duiken verhalen op over geheime steunaankopen onder leiding van de Amerikaanse regering. Er schijnt een machtige, zeer machtige groep te bestaan. Of niet?

Het is een zeer machtige, geheime organisatie. Zó geheim dat niemand weet of zij werkelijk bestaat, en zo machtig dat zij de koersen op Wall Street kan sturen naar haar wil. Sinds een jaar of vijf circuleren er geruchten over. Telkens als de beurskoersen zich aan de rand van de afgrond toch weer herstellen, duikt het verhaal op over het Plunge Protection Team. In het Nederlands is dat zoiets als `duikelbeschermingsgroep', dus om het aansprekend te houden kan het Engels beter worden gehandhaafd.

De afgelopen weken was het weer zo ver: de forse koersval op de beurzen in juli en de herhaling daarvan begin deze maand die géén krach werden, was aanleiding voor hernieuwde speculaties over de onzichtbare hand van het Plunge Protection Team.

Het team zou bestaan uit hoge functionarissen van het Witte Huis, de top van de Amerikaanse centrale banken, de beurstoezichthouders SEC en CFTC en de belangrijkste zakenbanken van Wall Street, zoals Goldman Sachs en Salomon Smith Barney. Als de koersen zodanig kelderen dat zij een gevaar opleveren voor de financiële, economische of sociale stabiliteit in de Verenigde Staten, dan grijpt het team in. Dat zou dan gaan door middel van aankopen van termijncontracten op de Standard & Poor's beursindex, de zogenoemde S&P futures. De hefboomwerking van dergelijke derivaten zorgt ervoor dat het effect van de steunaankopen op de beurs zo groot mogelijk is.

Financiering is geen probleem: de Amerikaanse centrale banken zijn in principe een onuitputtelijke geldmachine. Dat centrale banken soms, zoals de Japanse centrale bank, obligaties inkopen of de eigen valuta met aankopen steun verlenen, is niet ongebruikelijk. Dus waarom zouden ze dat niet ook op de aandelenmarkt kunnen doen?

De directe bron valt in de geruchtenstroom te herleiden tot het Exchange Stabilisation Fund (ESF). Dat is een overheidsreserve bij de Amerikaanse centrale banken van ruim 40 miljard dollar, die in uiterste nood kan worden aansproken om de dollar te beschermen tegen een koersval. Een precedent voor een `oneigenlijk' gebruik van het ESF is er: de regering-Clinton putte er in 1995 uit om, vóórdat er toestemming was van het Congres, Mexico te hulp te kunnen schieten tijdens de financiële crisis in dat land.

Vraag is nu: bestaat het Plunge Protection Team? En de vervolgvraag is: doet het er toe?

Zoals meestal bij geruchten is er via allerlei omwegen eigenlijk maar één belangrijke bron. Dat is een verhaal in The Washington Post van 23 februari 1997. Volgens die krant is het team onder president Reagan in het leven groepen na de beurskrach van 1987. De Post, die twaalf functionarissen op anonieme basis sprak, onthult echter niet meer dan het bestaan van een werkgroep op het hoogste niveau, waar inderdaad alle topmensen die iets met de markten te maken hebben lid van zijn. Van betrokkenheid van grote zakenbanken wordt niet gerept. En ook niet van steunaankopen op de aandelenmarkten.

Zo'n werkgroep is niet meer dan normaal, zoals het ook normaal is dat de centrale banken in tijden van nood extra liquiditeit verstrekken aan banken en handelshuizen op de financiële markten. Het zou pas een onthulling zijn als er géén draaiboek zou zijn van de centrale bank, regering en toezichthouders voor het geval dat de financiële markten haperen.

Maar een geheimzinnige groep die met tientallen miljarden dollars klaar staat om de aandelenmarkten te steunen? Sinds het artikel in de Post uit 1997 duiken verhalen over het team telkens weer op bij grote calamiteiten op de markt, zoals de crisis bij het beleggingsfonds LTCM in oktober 1998, toen de liquiditeit op de financiële markten volledig opdroogde. En tijdens de eerste handelsdag op maandag 17 september vorig jaar na de terroristische aanslagen in de VS, toen de angst voor een ineenstorting van de koersen levensgroot was. Toen was er inderdaad sprake van actieve samenwerking tussen de autoriteiten en de grote zakenbanken en institutionele beleggers om te voorkomen dat er een selling panic zou uitbreken.

Doet het ertoe dat het Plunge Protection Team, in de versie van de mysterieuze inkoper op de aandelenmarkten, nu wel of niet bestaat? Er is al geopperd dat het er niet zoveel toe doet. Als er maar genoeg deelnemers op de financiële markten in geloven, dan is het effect al min of meer hetzelfde: zij zullen er terughoudend door worden als een koersval te hard gaat. De belegger kan er maar beter niet op rekenen. Binnen de internetgemeenschap lijkt het Team vooralsnog te vallen in de categorie samenzweringstheorieën: een zoekopdracht op Google met zowel plunge protection team als Bin Laden levert 1.200 hits op. Een combinatie met Alien zelfs 1.760 hits, met Ufo 347 en met Los Alamos 260 hits.

Maar wie weet bestaat het team wel. En wie weet liggen er inderdaad ruimtewezens in de vriezers van de CIA.