Computerautisme en `Hippies From Hell'

Surfend over het internet kwam ik afgelopen dinsdag een opmerkelijk bericht tegen in de toch als gedegen bekend staande Australische krant The Age. Er is een duidelijk verband, zo berichtte de krant, tussen computerhacken en een milde vorm van autisme. The Age voerde het trieste voorbeeld aan van voormalige tophacker `Higgs'. ,,Higgs ontmoeten is een nogal stressvolle ervaring'', begint de beschrijving. Higgs heeft namelijk de neiging om monologen af te steken waar je geen woord tussen krijgt. Hij is rotsvast overtuigd van zijn eigen gelijk, en alleen maar geïnteresseerd in `de waarheid', hoe onaangenaam of sociaal onwenselijk dan ook. En Higgs speelt tijdens het praten onophoudelijk met andermans dingen denk aan pennen of kopjes totdat ze breken, waarop hij verrast kijkt, de brokstukken maar in zijn zak stopt en weer een nieuw voorwerpje pakt. Higgs, zo vervolgt de krant, vertoont evenals een heleboel andere tophackers symptomen van Asperger's Syndroom (AS), een neurobiologische aandoening die lijkt op mild autisme. Een onderzoek van de universiteit van Cambridge had vorig jaar uitgewezen dat AS en `high-functioning autism' relatief veel vaker voorkwamen onder wiskundigen, wetenschappers en andersoortige nerds die hooggespecialiseerd zijn in een bepaald deelgebiedje. De link tussen AS en computers is welbekend, zo vertelt ook de Australische klinisch psycholoog Tony Atwood. ,,Computers zijn ontworpen door en voor mensen met AS,'' zegt hij. ,,Het is volstrekt plausibel dat ze ook een verhoogde interesse voor hacken hebben.'' Ook Grant Bayley van hackergroep 2600 vertelde The Age dat de symptomen van de aandoening een obsessieve benadering van probleemoplossen, duidelijk te observeren zijn in de hackersbeweging.

Nu had ik toevallig net een uitnodiging liggen van collega-journalist en filmmaker Ine Poppe om de volgende dag te komen kijken naar de eerste vertoning van haar nieuwe film, Hippies From Hell, over de gelijknamige Nederlandse hackersbeweging. Ik kende Ine al een tijdje, maar had geen idee van de hackers-underground waar zij zich kennelijk ook in bewoog. En Ine was toch niet de meest autistische persoon uit mijn kennissenkring. Bovendien vond ik het een wat merkwaardige associatie, hackers, die per definitie gericht zijn op wat buiten hun blikveld ligt, en autisme, dat per definitie elke interesse in de buitenwereld uitsluit. Mijn nieuwsgierigheid was gewekt.

Zodoende toog ik op woensdagavond in de druilerige regen naar een kunstenaarscafé in de Nieuwe Meer, waar op een grasveldje naast de keet een tent was opgebouwd voor het vertonen van de film, en onder een zeiltje een lange tafel stond opgesteld voor het gezamenlijke diner. Ik trof er een vrolijke groep mensen aan, buitelende kinderen, iedereen druk in gesprek. Nee, deze mensen wisten hun aandoening goed te verbergen. Maar bij navraag bleek het autisme-verhaal welbekend. ,,Ach, het is net als met iedereen die fanatiek met iets bezig is. Ook fanatieke postzegelverzamelaars vertonen autistische trekjes,'' zei een hacker. En stak onder algehele hilariteit een compleet repertoire aan Tourette-ticks af. ,,Maar als ik naar mijn eigen vriendenkring kijk,'' zei Rop Gongrijp (oprichter van XS4all) wat serieuzer, ,,dan is er wel een duidelijk verband tussen computers en psychiatrie.'' Later zou zijn vrouw Carla daar in de film ook indirect naar verwijzen, wanneer ze praat over het opzoeken van vrienden in ziekenhuis of inrichting. Maar ondertussen werd er al weer vrolijk verder gediscussieerd, over social engineering, de sociale handigheid, bluf en truuks waarmee hackers informatie los weten te peuteren van bedrijven, bijvoorbeeld door zich in het pak te steken en gewoon een kantoor binnen te lopen.

Ook het beeld dat de film schetst van Hippies From Hell, een vriendengroep van hackers, kunstenaars, schrijvers en techneuten, doet de autisme-hypothese geen goed. De groep bestaat al bijna vijftien jaar, en leden richtten in die periode het tijdschrift Hack-Tic op, XS4all, organiseerden feesten, festivals, en conferenties als HAL 2001 op de Universiteit van Twente. In impressionistische vignetjes toont de film een subcultuur waar weinig tot niets over bekend is bij het grote publiek. Zo is bijvoorbeeld ook een lockpick-club uit de hackersbeweging voortgekomen, waarvan de leden zonder sleutel, maar met behulp van een `sportsetje', sloten proberen open te krijgen: de Nederlandse Vereniging van Hang- en Sluitsport. ,,Iemand heeft een barrière opgeworpen, en daar moet je dan even doorheen,'' zegt een lid.

Echte hackers zijn geen inbrekers, maar vervullen veel eerder een waakhondfunctie tegenover overheid en bedrijfsleven als die de privacy en burgerrechten van de bevolking te grabbel willen gooien. De achterdocht van de overheid jegens hackers is dan ook enorm, zo blijkt ook uit de film. Wanneer een politie-infiltrant wordt ontmaskerd in de lockpick-club, mag die gewoon blijven komen van de groep, maar de agent, die een jaar lang lid was, breekt abrupt elk contact af. Het is niet het enige voorbeeld van het ronduit autistische gedrag dat de overheid vertoont waar het hackers en internet betreft. Zo stond er afgelopen dinsdag een nóg opmerkelijker bericht in de krant, dit maal de Britse Guardian. Volgende maand beslist de Europese Unie namelijk over een wetsvoorstel om álle telecom-verkeersgegevens (inclusief telefoongesprekken en mailtjes) van álle EU-burgers gedurende minstens één, en mogelijk twee, jaar vast te houden. Het plan houdt in dat telecommunicatiebedrijven verplicht worden om alle gegevens van hun klanten bij te houden en beschikbaar te stellen aan de Europese overheden. De consequenties zijn enorm: het betekent een overgang van specifieke surveillance naar het permanent in de gaten houden van de gehéle bevolking van de EU. Burgers hebben bovendien geen inzage in hun gegevens, geen manier om te controleren of die kloppen, of het gebruik ervan aan te kaarten. Lidstaten zullen op verzoek ook informatie aan andere lidstaten moeten doorspelen. Waar hackers slechts gericht bepaalde bedrijven en instanties onderzoeken, streeft de Europese overheid op ronduit obsessieve wijze toegang na tot alles en iedereen, op elk moment, onder alle omstandigheden. Onder de bovenstaande definitie lijkt me dit toch wel een tamelijk ernstig geval van Asperger's Syndroom.