Texaanse honden zijn filosofisch

Privé-detective Dirk Gently merkt dat er elke week ruim drieduizend Britse pond op zijn rekening wordt bijgeschreven. Door wie is moeilijk te achterhalen. Gently neemt aan dat hij is ingehuurd om een klus te doen en dat de geheimzinnige opdrachtgever redenen heeft om de inhoud van die klus te verzwijgen. Omdat hij wil werken voor zijn geld, besluit hij een willekeurig persoon te gaan volgen, want dat doen privé-detectives nu eenmaal. Maar binnen de kortste keren, zo blijkt in The Salmon of Doubt, is hij de regie volledig kwijt: hij landt op een Amerikaans vliegveld, wordt er opgehaald door een chauffeur die hem verwachtte en ontmoet er een neushoorn die Desmond heet, zoals zijn horoscoop al voorspeld had.

Het is het soort verhaal dat de schrijver Douglas Adams met gemak onder controle had kunnen houden – en hij had er ook nog andere verhaallijntjes aan vastgeknoopt, zoals over Dave, de deltavliegende makelaar die 1,2 miljoen jaar leeft nadat het menselijk ras is uitgestorven, en over Kate, het meisje dat samenwoont met Thor, de Noorse dondergod. Maar Douglas Adams is dood. Op 11 mei 2001 overleed de schrijver – zeven romans, twee non-fictieboeken en sketches voor radio en televisie – op 49-jarige leeftijd aan een hartaanval in een Californisch fitnesscentrum.

Trouwe vrienden als schrijver/acteur Stephen Fry en evolutiebioloog Richard Dawkins beweenden hem publiekelijk én zeer persoonlijk in de Britse krant The Guardian. En er bleef een groot aantal trouwe fans achter, in het bijzonder van zijn absurde satirische science-fictionroman The Hitchhiker's Guide to the Galaxy (vertaald als `Het transgalactisch liftershandboek', maar alleen antiquarisch verkrijgbaar).

Het hierboven beschreven The Salmon of Doubt, had waarschijnlijk het begin moeten worden van Adams' derde detectiveparodie, na Dirk Gently's Holistic Detective Agency en The Long Dark Tea-Time of the Soul. Het onvolledige manuscript dook op in de 2.579 tekstbestanden die Adams in zijn computer heeft nagelaten. Het verhaal telt maar tachtig pagina's, de afloop is duister, maar de uitgever heeft het toch maar gepubliceerd, samen met biografisch materiaal, interviews met Adams en met diens krantenartikelen, toespraken en introducties. Het resultaat is een bij vlagen lyrisch eerbetoon aan de schrijver van The Hitchhiker's Guide to the Galaxy, de enige roman ter wereld die begon als BBC-hoorspel, uitgroeide tot een `trilogie in vijf delen', en die als basis diende voor een televisieserie, een computerspel en een website (www.h2g2.com). In Groot-Brittannië is Douglas Adams wat status betreft vergelijkbaar met de satrische tv-serie Monty Python, waarvan hij een groot fan was. ,,Ik wilde een schrijver-performer worden, net als de Pythons,' zei hij ooit. ,,Eigenlijk wilde ik John Cleese worden, en het duurde een tijdje voordat het tot me doordrong dat dat baantje al bezet was.'

In zijn vermogen om zich kritisch te verbazen over de absurditeiten van het dagelijks leven doet Adams denken aan de Nederlandse Python-adepten Van Kooten en De Bie. Zo schreef Adams samen met John Loyd het woordenboekje The Meaning of Liff. Daarin worden Britse plaatsnamen gebruikt als nieuwe woorden voor nog onbenoemde verschijnselen, zoals het dansje dat je op straat doet als iemand je tegemoet loopt en je allebei steeds uitwijkt naar dezelfde kant (Droitwich). Maar veel Koot & Bie-fans kennen Adams' werk niet. Buiten Groot-Brittannië is Adams vooral bekend onder computernerds. De naam Babel Fish van de vertaalmachine van internet-zoekmachine Altavista is bijvoorbeeld afkomstig uit de Hitchhiker's Guide. Adams was trouwens zelf ook een nerd, een betrokken nerd, en geen wereldvreemde. In Last Chance to See beschrijft hij bijvoorbeeld zijn wereldreis met bioloog Mark Carwardine op zoek naar bijna uitgestorven diersoorten, zoals een kleine groene papegaaiensoort die telkens als een baksteen uit bomen dondert. Adams vond het zelf terecht zijn beste boek.

In The Salmon of Doubt is een aantal krantenartikelen van zijn hand over computers en internet opgenomen. Maar het boek bevat ook het slechtste dat Adams ooit geschreven heeft. Hij staat erom bekend dat hij zijn eigen werk meedogenloos redigeerde, en dat is bij deze niet eerder publiceerde stukken niet altijd gebeurd. Sommige grappen herhalen zich of zijn te studentikoos-flauw. Dus wie Adams' werk niet kent, moet niet met dit boek beginnen. Maar voor wie The Hitchhiker's Guide to the Galaxy en Last Chance to See wél gelezen heeft, valt er best van The Salmon of Doubt te genieten. Vooral van de interviews en biografische informatie en van de grapdichte artikelen over filosofisch ingestelde Texaanse honden of de handige mogelijkheid van videorecorders die alleen kunnen opnemen, omdat dat toch het enige is wat je ermee doet. Wat jammer toch, dat nooit meer is te traceren hoe het met Dirk, Dave en Kate afliep.

Douglas Adams: The Salmon of Doubt. MacMillan, 288 blz. €19,95