Sharia-wetgeving heeft ook goede kanten

Overspelige vrouwen worden rechtens gestenigd. Maar ten onrechte wordt de sharia-wetgeving in Nigeria niet toegepast op corrupte overheidsfunctionarissen, meent Ali Ahmad.

Deze week heeft een islamitische rechtbank in Funtua, in de staat Katsina in Noord-Nigeria, het hoger beroep verworpen van een vrouw die was veroordeeld wegens buitenechtelijk geslachtsverkeer. Haar advocaten zullen haar veroordeling vast nog wel aanvechten bij een hogere sharia-rechtbank, en zonodig bij het Nigeriaanse hooggerechtshof, maar als het vonnis van de rechtbank in Funtua wordt gehandhaafd, zal Amin Lawal zodra haar dochtertje van de borst is, door steniging ter dood worden gebracht.

De verhoudingen tussen moslims en christenen zijn overal ter wereld gespannen, maar nergens zijn ze zo verhit als in Nigeria, het dichtst bevolkte land waar christenen en moslims nagenoeg gelijk in aantal zijn. Het kookpunt van de spanningen tussen moslims en christenen betreft de sharia – de religieuze moslimwetgeving.

De verbreiding van het islamitische recht in Nigeria – sinds eind 1999 hebben 10 van de 36 staten in het land de sharia tot wetgeving gekozen – heeft tot hevige protesten geleid tegen de strenge straffen die ze oplegt, waaronder amputatie bij dieven en steniging van vrouwen die worden veroordeeld wegens overspel.

Als moslimadvocaat die zijn vak uitoefent bij een sharia-rechtbank in Kano, de op één na grootste stad van Nigeria, maak ik me boos om de demonisering van het islamitische recht door christenen en mensenrechtenactivisten in Europa en Noord-Amerika. De sharia-wetgeving wordt systematisch verdraaid en misverstaan. Maar omdat ik ook rechten in Amerika heb gestudeerd en gedoceerd, ben ik me bewust van de tekortkomingen in de toepassing van de sharia, vooral bij haar behandeling van vrouwen.

Hoe groot ook de protesten zijn tegen de doodvonnissen die overspelige vrouwen worden opgelegd, de sharia-wetgeving is hier niet meer weg te denken. Het islamitische recht is allang een integraal bestanddeel van het maatschappelijk leven in Nigeria. Dat zal ook zo blijven. De uitdaging voor de critici van de sharia is om het islamitische recht te moderniseren, niet om het uit het openbare leven weg te bannen.

De sharia-wetgeving is zonder meer omstreden. De strenge straffen botsen met de westerse rechtsbeginselen. Ik heb gemengde gevoelens over die straffen. In theorie aanvaard ik de doodstraf en zelfs amputaties, al ben ik in de praktijk van mening dat de toepassers van de sharia weinig begrip tonen voor de realiteit dat veel misdaad uit armoede en radeloosheid voortkomt. Ik vind dat pas amputaties bij dieven mogen worden uitgevoerd indien, en wanneer, de armen in de samenleving er beter aan toe zijn.

De doodstraffen die de sharia-rechtbanken opleggen oogsten overal ter wereld terechte afkeuring. De sharia-wetgeving zoals die momenteel in Nigeria wordt toegepast, bekommert zich volstrekt niet om het welzijn van vrouwen. Waarom worden alleen vrouwen wegens overspel veroordeeld, terwijl mannen vrijuit gaan? De sharia-rechtbanken stellen dat een man pas kan worden veroordeeld als hij door vier getuigen op heterdaad is betrapt. Aan deze bewijslast is zo moeilijk te voldoen, dat mannen eenvoudig niet worden veroordeeld. Zolang de sharia overspel niet eerlijk weet te behandelen, zouden geen straffen moeten worden opgelegd.

Maar de aandacht die uitgaat naar opzienbarende gevallen van amputatie en steniging, hoe gerechtvaardigd ook, verbloemt de realiteit dat het leeuwendeel van de sharia-zaken betrekking heeft op familiekwesties en op het gewone handelsrecht. De sharia legt de nadruk op een snelle rechtspleging en is daarom vaak te verkiezen boven het civiele recht in een land als Nigeria, waar de rechtbanken pover functioneren, en er in zaken maar weinig tot geen schot zit.

Het zal niet-moslims verbazen, maar sommige Nigeriaanse christenen brengen hun zaak liever voor een sharia-rechtbank, vanwege hun snelheid, eerlijkheid en betrekkelijke onverschilligheid voor juridische formaliteiten. Een christelijke autokoper trok laatst de aandacht in Nigeria, toen hij door een moslim-autoverkoper werd gedupeerd en zijn zaak aanhangig maakte bij een sharia-rechtbank. Binnen enkele weken had hij gewonnen – zonder advocatenkosten te maken.

Al te vaak evenwel worden christenen door de sharia-wetgeving benadeeld. In één Nigeriaanse staat wordt christelijke busbedrijven ontraden, en soms verboden, om tegelijk mannen en vrouwen te vervoeren. Christelijke ondernemers hebben ook schade geleden doordat het verbod op alcoholverkoop tot de vernietiging van hun drankvoorraden heeft geleid.

Hoe komt het dat het islamitische recht in belang toeneemt? Het einde van de militaire dictatuur in Nigeria en de terugkeer naar een gekozen burgerregering hebben talloze heilzame vrijheden gebracht. Maar de vrijheid van meningsuiting heeft geleid tot militantere religieuze standpunten. De botsing van godsdiensten wordt nog verhevigd door de besluiteloosheid van president Olesegun Obasanjo. Bovendien maken moslim-politici zich populair als ze de kant van islamitische conservatieve kiezen, terwijl hun christelijke rivalen politiek scoren door te klagen over de extreme kanten van de sharia.

De spanningen die het islamitische recht met zich meebrengt zouden misschien gerechtvaardigd zijn als de wetgeving zich richtte op het grootste probleem van Nigeria: de corruptie bij de overheid. Moslim-politici weten dat de corruptie ons land kapotmaakt en toch wordt de sharia-wetgeving niet toegepast op de wandaden van overheidsfunctionarissen. Pas als de schijnwerper op de wandaden van de overheid wordt gezet, zullen we weten dat Nigeria de weg naar voorspoed is ingeslagen.

De tekortkomingen van de sharia, hoe ernstig ook, hoeven het islamitische recht niet noodlottig te worden in een maatschappij waarin christenen en traditionele gelovigen in aantal nagenoeg gelijk zijn aan de moslims. De sharia kan zodanig worden hervormd dat de wetgeving verdraagzamer, opener en aanvaardbaarder voor niet-moslims wordt.

Het is niet onzinnig om te spreken van een kosmopolitische sharia. In de islamitische traditie komt de hervorming van de sharia voort uit een Ijtihad, een creatieve en intellectuele poging om het islamitische recht op nieuwe omstandigheden toe te passen. De sharia bloeide eeuwen geleden voor het eerst in een tijd van creatieve gisting, maar stagneerde toen latere generaties gingen geloven dat de wetgeving zich niet aan veranderende omstandigheden hoefde aan te passen.

Het wordt tijd voor een nieuwe Ijtihad. Als de moslims in Nigeria een centrale rol voor de sharia willen behouden, moeten ze zorgen dat de scherpe kantjes ervan afgaan, en ze zich richt tegen boosdoeners van overheidswege.

Ali Ahmad is sharia-advocaat in het Nigeriaanse Kano, waar hij ook rechten doceert aan de Bayero-universiteit. In het verleden doceerde hij rechten aan de Emory-universiteit in de VS.

© Project Syndicate