Nussbaum 2

Wat is een filosoof, de belichaming of de uitdager van zijn tijdgeest? Die vraag komt op bij lezing van Heleen Potts artikel over Martha Nussbaum – een boekbespreking die verder strekt dan de bespreking van een boek alleen, maar eigenlijk ook gaat over de filosoof in relatie tot zijn tijd.

Het eindoordeel van de recensent was tamelijk vernietigend: het boek zou reeds bij verschijning zijn ingehaald door de tijdgeest, te idealistisch zijn en te weinig bewust van duistere emoties. Duistere emoties bestaan nu en bestonden vroeger. Nussbaum is zich daarvan bewust: in haar boeken behandelt ze antieke teksten over duistere emoties als waanzin, wanhoop en wraak. Het verwijt dat ze die bedekt met de mantel der liefde is dus niet terecht.

Het is natuurlijk gemakkelijker om optimistisch te zijn in optimistische tijden, maar hoop is noodzakelijker in barre tijden. Daarom is het oeuvre van Nussbaum actueler dan ooit. Het laat zien dat er meer is dan egoïsme en geborneerdheid, dat emoties ook nobel kunnen zijn en dat het goede leven niet altijd binnen handbereik ligt maar wel nastrevenswaardig is.

Nussbaum laat ook zien welke belangrijke rol daarin is weggelegd voor het onderwijs. Zowel via universiteiten als via koranscholen kan een deel van het antwoord worden gegeven op de angst, xenofobie en razernij die 11 september heeft ontketend. Over de rol van een filosoof kunnen de meningen verschillen. Duidelijk is dat een filosoof zowel uitdrukking kan geven aan een tijdgeest, als die kan veranderen. We beoordelen een filosoof niet alleen op vaardigheid met de golven mee te deinen, maar juist ook op pogingen daar tegenin te gaan en (misschien tegen beter weten in) het tij te keren.