Nussbaum 1

Onder de kop `Liefde in steeds kleinere cirkels' heeft Heleen Pott in Boeken (16.08.02) een mooi artikel geschreven over Martha Nussbaum, de filosofe die beroemd werd door haar herwaardering van ethiek en emoties. Volgens Pott is Nussbaum ingehaald door de tijdgeest (11 september!) en heeft ze te weinig aandacht voor duistere passies zoals jaloezie, haat en vernietigingsdrang. Nussbaum is te idealistisch. Sterker nog: volgens Pott heeft Nussbaum zelf het monster gebaard dat zij juist wilde bestrijden. In het voetspoor van Nussbaum is er een meute `egoïstische denkers' ontstaan die oproept tot oorlog en die de schuld van hun eigen frustraties bij `de anderen' legt.

Het is niet fair om een auteur te verwijten dat andere denkers, meeliftend op bepaalde algemene tendensen van haar werk, tot tegengestelde opvattingen komen. Nussbaum heeft niet geschreven over angst, woede, wraakzucht etcetera, maar het zij zo. Dat Nussbaum wel degelijk heeft nagedacht over de meer duistere passies blijkt uit een indrukwekkend essay over haar toetreding tot het jodendom (afgedrukt in Nexus, 1999, nr. 23): `Het jodendom en de liefde voor de ratio'.

In dit essay plaatst Nussbaum haar ideeën in de traditie van de joodse Verlichting. Nu ligt er in het jodendom nogal wat ervaring opgeslagen over het omgaan met haat, vernietiging, angst en woede. Eén van de ideeën is dat je emoties bij jezelf kan observeren zonder er meteen op los te meppen. Het jodendom en de joodse Verlichting geven ook een heel duidelijke plaats aan destructieve emoties. Juist in een tijd van egoïsme, vreemdelingenhaat en wraakzucht is de filosofische en maatschappelijke activiteit van mensen als Nussbaum dubbelhard nodig.