Drogisterijketens zoeken naar grazige weiden

Drogisterijketens als Kruidvat, dat gisteren voor 1,3 miljard euro in handen kwam van Hutchison, hebben apotheken veel concurrentie aangedaan maar kampen intussen met een verzadigde markt.

Ze verafschuwt drogisterijketens als Etos, Kruidvat, Portugies en DA, zegt apotheker Clasineke van Steensel uit Utrecht. ,,Vooral bij Kruidvat laat de advisering aan klanten te wensen over, vooral op het gebied van geneesmiddelen. Ik weet niet wat voor personeel ze daar achter de kassa zetten, maar veel stelt het niet voor.''

Nederland telt 1.600 apotheken, maar die zijn sinds twee jaar in de minderheid. Zij kregen de afgelopen jaren toenemende concurrentie van de drie grootste drogisterijketens Etos, DA en Kruidvat, qua omzet aan elkaar gewaagd. De prijzen bij deze winkelformules zijn lager, omdat er minder opgeleid personeel werkt. Doorgaans hebben zij medewerkers met een drogisterijdiploma waarbij bovendien het accent ligt op het ondernemerschap. Bij apotheken werkt vrijwel alleen personeel met ten minste een diploma apotheek-assistent, een driejarige mbo-opleiding.

Van Steensel heeft haar twijfels over de adviezen van baliepersoneel bij drogisterijketens. ,,Kruidvat is het minste wat er is.'' Al geeft ze toe dat ze af en toe wel eens zo'n winkel binnenstapt. ,,Maar alleen voor wc-papier en luiers.'' Over DA is ze positiever. Deze keten werd afgelopen zomer niet voor niets door de branche voor de zesde achtereenvolgende keer uitgekozen tot `Drogist van het Jaar'.

Kruidvat-eigenaar Pieter de Rijcke verkocht gisteren zijn winkels aan investeerder Hutchison Whampoa uit Hongkong. De Rijcke verkoopt op een moment dat de sterke groei in Nederland eruit is. In de jaren negentig namen de omzetten in deze branche toe met gemiddeld 8 procent per jaar. Dit jaar vlakt dat volgens directeur bedrijfsvoering van DA, Wout Slob, af naar 3 tot 4 procent. Het aantal vestigingen van DA daalt sinds vorig jaar zelfs, tot 760 nu. Ook bij Etos hapeert de groei. In vijf jaar tijd verdubbelde bij deze Ahold-dochter het aantal filialen tot 430. ,,Maar de markt is redelijk verzadigd'', oordeelt een woordvoerder van Etos.

Daarom wil Hutchison de Kruidvat-formule vooral buiten Nederland, in de rest van Europa, introduceren. Het conglomeraat uit Hongkong kan daarmee succes hebben, want de Nederlandse drogisterijformule is vrijwel uniek. Op Groot-Brittannië na, met onder meer Boots, kopen Europeanen hun geneesmiddelen en vitamines meestal bij de apotheek om de hoek. De winkels zijn klein en ze verkopen nauwelijks branchevreemde artikelen, zoals cosmetica en parfum. Hutchison Whampoa kan nog wel stuiten op de regelgeving voor deze branche, die vaak minder soepel is dan die in Nederland.

Om de omzet in Nederland impulsen te geven, zijn alle ketens bezig hun formules te bekijken en assortimenten aan te passen. Kruidvat loopt voorop. De winkels bieden naast geneesmiddelen, shampoo, crèmes, baby-artikelen en cosmetica steeds vaker spullen aan als autoracebanen, kattenvoer, tafellakens en plastic kinderzwembadjes. Veel eer legt Kruidvat in een goedkope cd-serie met klassieke muziek. In tegenstelling tot de cantates van Bach en de strijkkwartetten van Mozart, beviel de cd-rom om theorie-autorijexamens te oefenen minder. Op last van het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen moest het concern ze onlangs uit de winkelschappen halen.

Etos heeft een reeks gedaantewisselingen ondergaan. Begonnen in 1918 als personeelwinkels van Philips, werd het in 1973 overgenomen door Albert Heijn. Die stootte het benzinepompstation en de broodfabriek af en doopte het om tot Etos: Eendracht, Toewijding, Overleg en Samenwerking. Twee jaar geleden begon Etos met een restyling en het concern denkt alweer hard aan een verdere vergroting van het aanbod. Niets is zeker, zegt de woordvoerder, maar hierbij kan worden gedacht aan bijvoorbeeld een opticien of nagelstudio.

Kruidvat is het goedkoopst, daarna volgt DA en Etos heeft de hoogste prijzen. Ook DA is sinds vorig jaar bezig met aanpassing van de formule. DA kent inmiddels zestien `combinatiezaken', waarbij naast het apotheekgedeelte, meer vloeroppervlak is vrijgemaakt voor drogisterij-artikelen en parfum. Dat laatste gebeurde mede op verzoek van de aangesloten ondernemers, omdat dat segment meer winstmarge heeft. ,,Er zullen nog een behoorlijk aantal van deze combinatiezaken bijkomen'', zegt directeur Slob. ,,Zeker vijftig à honderd.''

Zelfs Clasineke van Steensel overweegt haar apotheek te verruilen voor zo'n combinatiezaak van DA. Ze heeft contact opgenomen met het hoofdkantoor van deze keten en hoorde dat er in haar deel van Utrecht plek zou zijn voor een dergelijke DA. ,,Ze doen er nu onderzoek naar'', zegt ze. ,,Het zal wel moeilijk zijn mijn huidige zaak op te geven, maar in deze tijden kan het misschien niet anders. Het is mijn manier om de concurrentie buiten de deur te houden''.