De kotsende kijker

Het bericht viel als een baksteen op de gedekte ontbijttafel. Op de voorpagina meldde de `wakkerste krant van Nederland' dat Joop Braakhekke, bijgenaamd de kookgek, terugkomt op het scherm. Voor zijn nieuwe culinaire programma zal hij zich verplaatsen `in een echte gouden koets, inclusief paarden'. Aan de creativiteit van sommige mensen wil maar geen einde komen.

Kookprogramma's zijn overigens zo oud als de televisie zelf. Ik herinner me van de late jaren vijftig (toen de vrijdagavond nog mijn langopblijfavond was) dat na het BRT-Nieuws een komische Kok Archibald zijn kunsten vertoonde. De laatste tijd is er een ware wildgroei in het genre: net als magen moet zendtijd elke dag gevuld worden en de kookshow is bovendien een ideale plek voor product placing. Als de presentator mij niet al te veel irriteert (zie boven), kijk ik er wel eens naar. Gisteren zag ik twee Engelse voorbeelden op Nederlandstalige zenders: Ainsley's Gourmet Express op RTL4 en The Naked Chef op Canvas. Ainsley Harriot is een jonge neger (zie Van Dale), very goodlooking, kaal en snel. De stiekeme droom van elke kantoorjuffrouw. Zijn salade van kreeft, papaja en avocado sprak erg tot mijn verbeelding, terwijl mijn echtgenote vooral zijn Banana Split zag zitten.

In wezen zitten dezelfde ingrediënten in The Naked Chef. Ook Jamie Oliver is jong (23!), aandoenlijk en onrustig. Ook daar een videoclip-achtige cameravoering, ook daar vliegt olijfolie, knoflook en peterselie over het scherm. Koken is sexy. Aan deze trendy boys kan Joop een puntje zuigen.

Het minst opgesmukte programma over eten is dagelijks rond het middaguur te zien op de Spaanse satellietzender TVE, waarschijnlijk ook bij u op de kabel. A pedir de boca geeft prachtige, door het ministerie van Landbouw en Visserij gesubsidieerde beelden van de teelt en bloei van Spaanse producten, waarna de kok van een gerenommeerd restaurant een bijpassend recept levert. Wist u dat er in de Galicische rivierinhammen kunstmatig rodaballo (tarbot) wordt gekweekt? Deliciosa.

De kortste kookshow komt vanaf september weer op de VRT: 1.000 seconden. De immer chagrijnige Herwig van Hove maakt binnen die tijdslimiet een voor-, hoofd- en nagerecht. Hierbij wordt hij geassisteerd door de Vlaamse lolbroek Felice. Het is allemaal best verteerbaar, maar verplichte kost, nee.

De televisie heeft in de afgelopen halve eeuw verschillende gedaantes aangenomen: van onderwijzer evolueerde zij tot moppentapper. Daarna – in de eenzame jaren negentig – werd zij een keuvelende elektronische buurvrouw. Herinnert u zich Viola Holt nog? En Catherine Keyl (vanaf volgend seizoen op de EO)? Kookprogramma's passen in dat kader van surrogaatgezelligheid.

Tegenwoordig manifesteert het medium zich voornamelijk als ramptoerist. Alle reality-tv, van Big Brother tot Kinderziekenhuis, appelleert aan het genoegen dat u beleeft aan andermans verdriet en ellende. Als John de Mol en René Stokvis (allebei Endemol) samen een nieuw kookprogramma produceren, weet ik er een titel voor.

Met deze smakelijke bijdrage eindigt mijn gastredacteurschap. Dit is tevens het allerlaatste stukje in Zomerkijkers. Het leek mij ongepast bij dit afscheid nogmaals te wijzen op de stupiditeit van het huidige tv-amusement, de arrogantie van de parlementaire journalisten of het stuitende leedvermaak dat vermomd als medische informatie op het scherm komt. Het enige advies dat ik u voor uw vrije tijd mee wil geven is dit: doe boodschappen, kook, lees een boek, bemin uw partner, ga op reis, neuk de buurvrouw, neem desnoods een hobby. Maar zet de televisie uit. Draai de ramptoerist in uzelf de nek om. Trek de stekker uit de elektronische buurvrouw. U mist niks.

Vanaf maandag weer Maarten Huygen, hij heeft doorgaans een goed oog. U hoeft hem niet te controleren.