Vos: `Het is warm en het wordt nog veel warmer'

Klokkenluider Ad Bos had vanochtend tijdens zijn eerste openbare verhoor meer moeite zijn verhaal te onderbouwen dan eerder in de media.

Zeker tien cameraploegen en fotografen stonden klaar toen vanochtend de eerste getuige zijn opwachting maakte bij de openbare verhoren van de parlementaire enquête naar kartelvorming in de bouwsector. Voorafgegaan door de griffier van de commissie kwam ingenieur Ad Bos door een zijdeur naar binnen. Commissievoorzitter Marijke Vos glimlachte.

Oud-directeur Bos van het Groningse bouwbedrijf Koop Tjuchem is in zekere zin dan ook de kroongetuige in dit parlementaire onderzoek. Hij bracht vorig jaar de schaduwboekhouding naar buiten die uiteindelijk zou leiden tot instelling van de parlementaire enquêtecommissie. Met deze openbare verhoren gaat die enquête de komende vier weken zijn laatste fase in.

Bos herhaalde in het verhoor zijn eerdere beschuldigingen over kartelvorming en prijsafspraken in de bouwsector, zonder daar aanvullend bewijs voor te leveren. Opvallend in het vraag-antwoordspel met commissievoorzitter Vos (GroenLinks) en het commissielid Duivesteijn (PvdA) was zijn gebrekkige geheugen op bepaalde punten.

Wist hij zeker dat alle bouwbedrijven meededen met die onderlinge prijsafspraken en schaduwboekhoudingen, wilde de commissie weten. ,,Waarschijnlijk deed iedereen het. Er vinden in Nederland dagelijks twintig tot dertig aanbestedingen plaats. Dat is zo veel, daar moeten onderling administraties van worden bijgehouden'', was het antwoord. Was de bedrijfsaccountant op de hoogte van die illegale administratie? ,,Waarschijnlijk wel, want het was zo'n ingeworteld gebruik, daar was hij wel van op de hoogte.'' Had hij enig idee wie hem die in vuilniszakken gehulde administratie had bezorgd? Nee, geen enkel. Hoogstens vermoedens.

Bos moest wennen aan zijn rol. ,,Mag ik mijn jasje uitdoen?'' ,,Ja, het is hier warm... en het wordt nog veel warmer'', reageerde commissievoorzitter Vos, die zich verder begripvol maar op afstand toonde. Bos wist zeker dat hij nooit geprobeerd had de schaduwadministratie bij zijn vorige werkgever te verzilveren, zoals de directie van Koop Tjuchem eerder deze maand zei. Wel erkende Bos kopieën van de boekhouding gebruikt te hebben als pressiemiddel in de zaak die voor de Kantonrechter over zijn arbeidsconflict speelde. Op dat moment was hij nog niet in het bezit van de drie mappen die later zo'n aanjagende rol kregen. ,,Ik had tien of vijftien kopieën gemaakt op kantoor. Er slingert zoveel rond daar. Ook in mijn auto. Dat was echt een rijdend bureau.''

Vos, verbaasd: ,,Waarom had u die bladen van kantoor meegenomen?'' Bos: ,,Dat weet ik niet.'' Vos weer: ,,Dat is toch mijn vraag. Ik wil dat u hier goed over nadenkt.''

Bos: ,,Misschien kan het zijn dat ik mijn zaak bij het kantongerecht ermee wilde onderbouwen.''

Gebeurtenissen van zijn arbeidsconflict met Koop Tjuchem herinnert Bos zich tot op het uur nauwkeurig. [Vervolg ENQUÊTE: pagina 2]

ENQUÊTE

Wie de boekhouding gaf, weet Bos niet

[Vervolg van pagina 1],,Om kwart voor tien werd ik vriendelijk bedankt en mocht ik weg'', zegt Bos. Maar het is hem onduidelijk wanneer hij precies, niet lang daarna, de twee vuilniszakken met de volledige boekhouding aan zijn voordeur geknoopt vond. Of zijn collega-bestuurders bij Koop op de hoogte waren van de schaduwadministratie in de onderneming, wist hij niet zeker. Bos gaat ervan uit van wel.

Van wie hij de zakken had gekregen bleef voor hemzelf ,,gissen''. In eerste instantie wist, buiten zijn vrouw, niemand dat hij die administratie in zijn bezit had. Later, in april 1999, stapte hij naar het openbaar ministerie, waarna maanden van onderhandeling volgden over de voorwaarden waaronder hij het archief zou overhandigen in het kader van een eventueel strafrechtelijk onderzoek. Hier lopen de herinnering van Bos en de documenten van de commissie opnieuw uiteen.

Volgens Bos liepen de onderhandelingen vanaf april 1999 met het openbaar ministerie, en in eerste instantie ook met de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa), in het begin voorspoedig. ,,De officier van justitie was enthousiast en hoopte op invallen. Ik realiseerde me echter al snel dat ik, komende uit zo'n bedrijf, zelf ook verdachte zou kunnen zijn.''

Maar volgens de correspondentie waaruit commissievoorzitter Vos citeerde bleek dat de onderhandelingen meer te lijden hadden van Bos' verzoek om een financiële vergoeding. De bouwer had naar eigen zeggen voorgesteld een eventueel vindersloon aan een charitatieve instelling over te maken, en een adviesvergoeding voor de interpretatie te innen.

Na een uur, en een fles water verder, vroeg Bos of het misschien toegestaan was het toilet te bezoeken. Dat mocht. Commissielid Adri Duivesteijn ging zelf ook even. Duivesteijn, op de gang: ,,Een circus!''

Uiteindelijk kwamen de onderhandelingen met het openbaar ministerie niet van de grond. Bos zegt dat hij zich ook niet tot de Nederlandse Mededingingsautoriteit wilde wenden, omdat hij dat ,,niet netjes vond'' ten opzichte van justitie. Wel sprak Bos diverse malen met NS-dochter Railinfrabeheer, om als deskundige de gang van zaken bij de Schipholspoortunnelfraude te ontrafelen. Tegen betaling, natuurlijk. ,,Als eerzaam burger had ik al genoeg moeten inleveren.''

Na het middaguur werd oud-aannemer Maarten Swart verhoord. Ook hij stelde dat het systeem van rekenvergoedingen door de gehele bouwsector toegepast werd. Swart: ,,Die vergoedingen zijn het bestaansrecht van veel bouwondernemingen.''

Op de vraag van commissielid Jan ten Hoopen (CDA) of accountants van deze praktijken wisten, wilde Swart niet ontkennen. ,,Maar ze zeggen wel: `Hoe dat exact werkt, wil ik niet weten.' Valse facturen komen niet in de administratie van een bedrijf terecht.''

Later vandaag zou ook voormalig bouwer en oud-AVBB-bestuurder A. Terlingen door de commissie verhoord worden.