Rat

Organisatieadviseur dr. Joep P.M. Schrijvers (45) houdt zich bezig met `kwaadaardige, irrationele en toevallige processen in organisaties'. Dat is niet niks. Persoonlijk heb ik mijn handen al vol aan de kwaadaardige, irrationele en toevallige processen in mezelf. Maar Schrijvers, werkzaam voor de werkgeversorganisatie VNO-NCW, heeft nog energie over om in zijn vrije tijd boeken te schrijven als Hoe word ik een rat? Bij de kwaliteitsboekhandel Broese in Utrecht is het al het bestverkochte boek.

Broese gaf Schrijvers deze week de kans zijn boek met een praatje voor publiek toe te lichten. Een medewerker van Broese noemde Schrijvers in zijn inleiding `een meesterpiepelaar en een superrat'. Schrijvers vertelde zelf als eerste wapenfeit dat hij vorig jaar al een cursus `Hoe word ik goeroe?' had gehouden. Hij lijkt een groeimarkt te hebben aangeboord, hopelijk ook voor VNO-NCW.

Schrijvers bleek een nogal nerveuze man te zijn met een kaalgeschoren hoofd en een rossig snorretje, die zijn publiek op een kinderlijke manier onderhield. We moesten al meteen de handen op onze dijen leggen, de ogen sluiten en onze stoelen vijf centimeter naar links verplaatsen. Toen ons dat gelukt was, riep Schrijvers uitgelaten: ,,Het meurt hier naar adrenaline!''

Zijn bedoeling was dat het vooral naar het riool ging ruiken, want dat is de biotoop van veel ratten. En ratten zijn we in de filosofie van Schrijvers allemaal, zeker binnen organisaties. Schrijvers houdt workshops rond kwesties als: hoe herkent u in uw organisatie rattentechnieken, welke ratten moet je te vriend houden en welke niet, hoe kun je je `machtsbronnen' vergroten, hoe vind je de zwakke plekken van mederatten.

Hij beloofde een `amoreel' verhaal, en die belofte maakte hij volledig waar. ,,Zelf ook een beetje rat te worden, daar gaat het om. Welkom in het riool!''

De uiteenzetting die volgde was onrustig en chaotisch. In elke zin een rat, dat knaagt aan zo'n betoog. Bovendien bleef Schrijvers bij concrete vragen rijkelijk vaag.

,,Hoe spoor je de zwakheden van anderen op?'' vroeg een vrouw. ,,Door hypotheses en kijken hoe je het plaatje kunt krijgen'', zei Schrijvers. ,,Nou ja'', voegde hij later toe, ,,de een sluit je uit door structuren, het gepeupel pak je in via betovering.''

Mensen kon je vooral manipuleren via hun angsten, had hij gemerkt. ,,Pook hun angsten op, maak ze afhankelijk.'' ,,Dat is de basis van de consultancy'', merkte een consultant in het publiek waarderend op.

Nooit soft worden, adviseerde Schrijvers, daar had het managementjargon vroeger een handje van. Elimineer `de overontwikkelde gewetenskwabben'! Hij waarschuwde vooral voor `het syndroom van Pieterburen'.

Schrijvers: ,,Een zeeleeuw komt piepend op je af. Wat is de eerste gedachte van de rat: waar is mijn knuppel! Het is heel moeilijk om meedogenloos te zijn. Moet je een slachtoffer op schoot nemen? Nee! Het gaat erom: waar is mijn knuppel!''

Gesticht verlieten we het pand, op zoek naar de knuppel die ons leven zo kon veraangenamen, misschien wel vooral als je in dienst was bij VNO-NCW.