Liedjes Ede Staal in het Fries

De liedjes over het Groninger leven van de overleden volkszanger Ede Staal zijn vertaald in het Fries. Tot ongenoegen van veel Groningers.

Vijftien liedjes van de Groningse volkszanger Ede Staal (1941-1986) zijn in het Fries bewerkt. Veel Groningers vinden de vertaling heiligschennis, maar de weduwe van Staal, Fieke Spoel, beschouwt het juist als een compliment. De Friestalige cd van het duo Joop van Dijk en Sjoerd van der Leij, Stiel sûnder grinzen: Ede Staal yn 'e Fryske taal, komt vrijdag uit.

Zestien jaar na zijn dood is Ede Staal in Groningen nog steeds populair. Dagelijks zijn zijn nummers in het Gronings op de radio te horen en elk jaar worden er nog duizenden cd's van hem verkocht. Toch schreef de `Jacques Brel van het noorden' pas in 1981 zijn eerste tekst in de taal van zijn provincie. Vooral Mien Toentje (1982), de herkenningstune van de moestuinrubriek op Radio Noord, droeg bij aan zijn bekendheid, ook landelijk. In 1998 herwon Staal aan faam omdat zijn nummer 't Hoogelaand werd gebruikt in de film De Poolse bruid van Karim Traïda.

,,Er is veel vraag naar Friestalige nummers van Ede Staal'', meent de zanger Joop van Dijk. Samen met Sjoerd van der Leij bewerkte hij vijftien melancholische teksten over het Groningse land. Het duo had al op hun debuut-cd It hat noch nea sa tsjuster west staan, de Friese variant van Het het nog nooit zo donker west. Van Dijk: ,,Bij onze optredens werd steeds naar dit nummer gevraagd, waardoor wij ons zijn gaan verdiepen in de liedjes van Ede Staal. We hebben sfeer in de nummers behouden. De inhoud en melodie zijn zoveel mogelijk bij het oude gebleven. Alleen hebben wij de arrangementen muzikaal verder uitgewerkt. Ede Staal gebruikte enkel piano en accordeon. Nu zijn er ook drums, bassen, cello en gitaar te horen, maar het blijft herkenbaar.'' Van Dijk beschouwt het als een eer om het werk van Staal te mogen gebruiken, hoewel ze daar in Groningen soms anders over denken. ,,Zonder dat ze het resultaat hebben gehoord, reageerden Groningers behoorlijk sceptisch. Het idee alleen al dat Friezen aan nummers van Ede Staal komen, ligt gevoelig.''

Dat de Friese vertaling in verband wordt gebracht met heiligschennis, is volgens Siemon Reker, bijzonder hoogleraar Groninger taal en cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen, de grootst mogelijke flauwekul. ,,Het nummer Genoat [garnaal] werd jaren geleden in het Limburgs vertaald met Petrol, omdat petroleum in Zuid-Limburg meer tot de verbeelding sprak. Maar daar hoorde je niets over.''

Van der Leij en Van Dijk maakten Friese plaatsnamen van de Groningse uit de oorspronkelijke teksten. Volgens Reker is dat niet ongebruikelijk bij dergelijke vertalingen. ,,Het gaat erom dat de boodschap en de sfeer hetzelfde blijven.'' Volgens hem zal dat het geval zijn, omdat de liedjes van Staal over het noorden van Groningen gaan, een landschap dat vergelijkbaar is met dat van Friesland.

Reker verzamelde de liedteksten van Ede Staal en voorzag die van commentaar, gebundeld in het boek Door 't dak zie ik de maan. Hij vindt het ,,fantastisch'' dat Staals teksten nu ook voor Friezen verstaanbaar zijn. ,,Het is het grootste compliment dat Ede Staal had kunnen krijgen. Ik kan me niet voorstellen dat hij het niet aardig gevonden zou hebben.''

Fieke Spoel, de weduwe van Staal, wist niets van de Friese bewerking. ,,Ik hoorde het in de viswinkel, maar ik vind het prima. Iedereen is vrij om daar iets mee te doen.'' De rechten van Ede Staal zijn ondergebracht bij muziekrechtenorganisatie Buma/Stemra, die het Friese zangersduo toestemming heeft gegeven voor de bewerking. Spoel: ,,Ik heb een klein stukje op de radio gehoord en het klonk best heel aardig. Maar toch blijft er maar één Ede Staal.''