Inbal dirigeert Derde van Mahler geheel anders

Mahlers Derde symfonie was door het Koninklijk Concertgebouworkest niet meer gespeeld sinds de Kerstmatinee op 25 december 1983, een superieure en legendarische uitvoering onder leiding van Bernard Haitink. Het is een curieus feit in de Mahlercatalogus van het Mahlerorkest in het Mahlergebouw in de Mahlerstad. Natuurlijk klonk de Derde tussen 1983 en 2002 wel regelmatig in het Concertgebouw, maar dan bij andere orkesten en onder andere dirigenten, zoals De Waart, Svetlanov, Gergjev en Haenchen.

Gisteren kwam er bij het Concertgebouworkest een eind aan dat bijna negentien jaar durende Derde-loze tijdperk. Eliahu Inbal dirigeerde het werk als vervanger van Riccardo Chailly, geveld door een schouderblessure. Na een herhaling op vrijdag zal Inbal de Derde ook dirigeren tijdens concerten van het Concertgebouworkest in Salzburg, Londen en Luzern. Chailly dirigeert de Derde nog wel enkele keren in de het komende seizoen.

De eerste drie delen van de zesdelige Derde symfonie klonken onder Inbal hoogst bevreemdend, bijna alsof het Concertgebouworkest geen Mahler meer kan spelen. Het leek allemaal wat slordig, met nogal irreguliere noten in de kopersectie. Potentiële pakkende effecten werden niet uitgebuit, er werd slap, sfeerloos en terloops gespeeld, te weinig extreem en bijzonder. De te hoge tempi ontkenden de imposante verstilde breedheid in de muziek. Mahler mag majestueuzer, monumentaler, magischer, mystieker, magistraler. Deze uitvoering leek een even radicale als onbenullige breuk met de Amsterdamse uitvoeringstraditie van de Derde symfonie.

Maar in het slot van het derde deel, tijdens de verre roepen van de posthoorn, kwam plots een ommekeer. Het was de voorbereiding op Zarathustra's Mitternachtlied (`O Mensch! Gib Acht!'), vol mededogen gezongen door Michelle DeYoung. Vanaf dat moment was de sfeer plechtig, eindelijk reikend naar etherischer sferen, al ontbrak nog de ware zindering.

Tegelijk bleek hoe Inbal, een veelgeprezen Mahlerinterpreet, een totaal afwijkende opvatting heeft over het werk, die op zich uitstekend is te verdedigen. Het werk van Mahler gaat bijna altijd van beneden naar boven, van de aarde naar de hemel, van het zondige naar het heilige, van het sterfelijke naar de wederopstanding, van het tijdelijke naar het eeuwige. Het is ook precies díe Mahler die Inbal hier liet horen.

Andere dirigenten presenteren deze symfonie duidelijker als een onderdeel van het Mahleroeuvre. Zij herinneren aan het begin van de Derde eerst nog aan de Tweede, waarin de verste verten van het heelal worden gepeild. Pas dan dalen ze uit de ruimte af naar de aarde om daarna weer op te stijgen, op naar de Vierde, waarin Mahler tenslotte binnentreedt in de hemel.

Concert: Concertgebouworkest, Groot Omroepkoor, Michelle DeYoung o.l.v. Eliahu Inbal. Gehoord: 21/8 Concertgebouw Amsterdam. Herh.: 23/8. Radio: 28/8 19.30 uur BBC Radio 3.