`Het begrip `oude muziek' is totaal oninteressant'

Jan Van den Bossche (32) is de nieuwe programmeur van het Holland Festival Oude Muziek. `Er moet enorm veel gebeuren om het festival opnieuw inhoud te geven.'

Al een kleine tien jaar wordt erover gefluisterd, gepraat en gedebatteerd, maar pas dit jaar is de kogel door de Domkerk. Ook musici die op moderne instrumenten oude muziek spelen zijn nu officieel welkom op het Holland Festival Oude Muziek in Utrecht. Daarom mag het internationaal vermaarde Combattimento Consort Amsterdam onder Jan Willem de Vriend een productie begeleiden van Rameau's Platée door de Nationale Reisopera.

,,Als het Festival Oude Muziek internationaal zijn vooraanstaande positie wil behouden, mogen we het experiment niet schuwen'', zegt de nieuwe programmeur Jan Van den Bossche. ,,De oude muziekpraktijk is de pioniersschoenen ontgroeid. Als we aan de criteria van het eerste uur vasthouden, wordt het festival een anachronisme. Om innovatief en smaakmakend te blijven, moeten we het accent verleggen van de vorm naar de inhoud. En dan gaat het niet meer over instrumentkeuze, maar over interpretatie.''

De Vlaming Jan Van den Bossche (32) studeerde koordirectie in Gent en verhuisde omwille van zijn idool Nikolaus Harnoncourt naar Wenen, waar hij zich verdiepte in historische uitvoeringspraktijk en toetrad tot het door Harnoncourt opgerichte Arnold Schönberg Chor. Na omzwervingen door Frankrijk, Spanje en Engeland werd Van den Bossche gepolst voor de post van musicologisch medewerker bij het Festival Oude Muziek. Na een periode als `artistiek adviseur' wordt hij deze week benoemd tot festivalprogrammeur. Voor de 21ste editie van het tiendaagse festival die dit weekend van start gaat, tekende Van den Bossche al voor negentig procent van de programmering.

,,Ik bezocht het Festival in 2000 om er zelf te zingen, voordien was ik er nooit geweest'', zegt Van den Bossche besmuikt. ,,Maar ik heb mij sindsdien verdiept in de festivalhistorie. Enerzijds imponeerde die me ontzettend, anderzijds zag ik in dat de ontwikkeling in een diepe crisis is geraakt, die bovendien al enkele jaren voortsleept. Er moet enorm veel gebeuren om het festival opnieuw inhoud te geven.''

De wind van de vernieuwing werd vier jaar geleden ingezet door het bestuur van de Organisatie Oude Muziek. Festivalvader Jan Nuchelmans, samen met Frans de Ruiter de initiatiefnemer van het festival en tot en met 2000 verantwoordelijk voor de programmering, kon zich bij zijn vertrek al geruime tijd niet meer vinden in de programmatische vernieuwing die het bestuur voor ogen stond. Na een mislukt jaar onder leiding van de Brit Simon Mundy, werd Casper Vogel algemeen directeur. Hij sprak zich van meet af aan uit vóór de vernieuwing waaraan nu door Jan Van den Bossche inhoud wordt gegeven.

Radicaal voor deze 21ste editie is de keuze voor de negentiende eeuw als thematisch `vlaggenschip'. Het openingsconcert vrijdag biedt geen muziek uit middeleeuwen, renaissance of barok, maar koorwerken van Schubert en Brahms. ,,De negentiende eeuw is het tijdvak waarmee alle pioniers van toen zich nu bezighouden'', zegt Jan Van den Bossche. ,,Maar natuurlijk is het ook een statement juist met deze muziek te openen. Voilà, dit is het `vernieuwde', meer liberale Festival Oude Muziek, komt U binnen!

,,Toen ik hier werd aangenomen als programmeur, heb ik tegen een collega gezegd: `Als ik aanblijf, zal het Festival Oude Muziek niet zo blijven heten.' In wezen vind ik het begrip `oude muziek' totaal oninteressant. Je kunt natuurlijk best een apart festival organiseren voor muziek uit middeleeuwen en renaissance, maar dat is niet oorspronkelijk. Het gaat om klassieke muziek in de breedste zin. Een festival dat gesloten blijft voor bepaalde stromingen en ideeën, schept niet het artistiek vruchtbare klimaat dat mij voor ogen staat. Critici kunnen dan wel zeggen dat het reguliere Nederlandse muziekleven zo rijk is dat een breed georiënteerd muziekfestival weinig toevoegt, maar dat is onzin. Het gaat om de typische festivalprogrammering en -attitude. Om oorspronkelijke en daardoor confronterende combinaties van verschillende soorten muziek. Ik heb ook geen objectieve selectiecriteria voor musici. Maar in de discussie `authentiek of niet' word ik in het historisch repertoire van middeleeuwen tot Debussy het meest overtuigd door musici die zich rekenschap geven van de ontstaanscontext van de muziek die ze uitvoeren.''

De festivalbezoeker nieuwe stijl vloeit vanzelf uit de inhoudelijke veranderingen voort, vermoedt Van den Bossche. ,,Je ziet overal dat concertpubliek meer is gaan zappen. Het aantal bezoekers dat veel kaarten tegelijk koopt neemt af, maar het aantal nieuwe bezoekers groeit. Gevolg is een breder publiek, dat zich wellicht minder met het festival identificeert dan het publiek van het eerste uur. Daar moeten we dus aan werken.''

Van den Bossche hoopt dat het Festival Oude Muziek van een publieksfestival meer een makersfestival wordt. ,,Op de Salzburger Festspiele heb ik gezien hoe vanuit de kruisbestuiving tussen musici ter plekke ideeën en producties ontstonden. Fantastisch! Naar dat klimaat moeten we in Utrecht ook streven. Dus geen musici snel even invliegen voor een concert, maar proberen met symposia en andere randactiviteiten de discussie aan te zwengelen. Juist doordat onze deuren openstaan voor nieuwe ideeën en we de vinger aan de pols houden bij spelers en makers, is het Festival Oude Muziek internationaal nog altijd toonaangevend.''

De 21ste Editie van het Holland Festival Oude Muziek Utrecht duurt van 23/8 t/m 1/9. Info: www.oudemuziek.nl of (030) 2303830.